تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلاَّ إِناثاً وَ إِنْ يَدْعُونَ إِلاَّ شَيْطاناً مَرِيداً (117) پس از حال مشرکان اخبار مى‌فرمايد: إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً: و نمى‌پرستند غير حق تعالى، مگر اناث و مادگان را. بتان را اناث مى‌گويند به واسطه تأنيث اسماء آنها، مثل «لات» و «عزى» و «مناة» و غير آن، و بدين جهت هر قبيله‌اى را بتى بوده که آن را مى‌پرستيدند و آن را انثى بنى فلان مى‌ناميدند. و يا به واسطه آنکه بتان جماد، و جمادات مشابه اناثند به سبب انفعال آنها، و مى‌شايد که حق تعالى ذکر آنها نموده به اين اسم، جهت تنبيه بر آنکه مشرکان عبادت چيزى مى‌کنند که به اناث تسميه کرده‌اند، به جهت آنکه منفعلند نه فاعل. و از صفات معبود آن است که فاعل غير منفعل باشد، تا دليل باشد بر تناهى جهل و فرط حماقت ايشان. و در تفسير المسير آورده که بتان را به صورت زنان مى‌ساختند. و گفته‌اند مراد از اين اناث، ملائکه‌اند، لقولهم: «الملائکة بنات اللّه». وَ إِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطاناً مَرِيداً: و نمى‌پرستند مگر شيطان گم گشته در وادى ضلالت و بيرون رفته از طاعت حضرت عزت را، چه اوست که امر کرده مشرکان را بر عبادت اوثان، و اغواى ايشان نموده بر آن. پس اطاعت و عبادت اصنام، همان طاعت و عبادت او باشد. ابو حمزه ثمالى در تفسير خود آورده که ميان هر بتى از بتان، شيطانه بوده که با سدنه تکلم و اغواى آنها مى‌نمود و به اين سبب تسميه يافته‌اند به اناث. يا به جهت ضعف و عدم خبرت آنها بوده، مانند زنان که ناقصات العقولند. خلاصه شيطان سرکش مردود، بى‌واسطه يا به واسطه اتباع خود، مشرکان را به عبادت اوثان دعوت نموده.