اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن يَدعُون‌َ مِن دُونِه‌ِ إِلاّ إِناثاً وَ إِن يَدعُون‌َ إِلاّ شَيطاناً مَرِيداً (117)
إِن يَدعُون‌َ ان نافيه است بقرينه استثناء و مراد از يدعون عبادت و خضوع و خشوع نزد آنها مِن دُونِه‌ِ يعني غير از خدا پس معني اينکه ميشود که عبادت نميکنند غير خدا را إِلّا إِناثاً مگر زنهايي را، اناث جمع انثي است مقابل ذکور جمع ذکر، و تعبير باناث بعضي گفتند مراد ملائکه هستند چون معتقد بودند که ملائکه دختران خدا هستند چنانچه در بسياري از آيات باين مطلب اشاره دارد مثل آيه شريفه أَ فَرَأَيتُم‌ُ اللّات‌َ وَ العُزّي وَ مَناةَ الثّالِثَةَ الأُخري أَ لَکُم‌ُ الذَّکَرُ وَ لَه‌ُ الأُنثي و النجم آيه 19- 21 و مثل آيه شريفه فَاستَفتِهِم أَ لِرَبِّک‌َ البَنات‌ُ وَ لَهُم‌ُ البَنُون‌َ أَم خَلَقنَا المَلائِکَةَ إِناثاً وَ هُم شاهِدُون‌َ و الصافات آيه 149 و 150 و غير اينها از آيات ديگر.
و بعضي گفتند مراد اوثان مثل لات و عزي و ساير بتها هستند و آنها را باسم اناث تعبير کرده‌اند چون لات تأنيث اللّه است و عزي تأنيث اعز است.
و بعضي گفتند اسامي بتها اسامي نساء بوده براي هر بتي هم يک اسمي از آنها انتخاب کردند لکن ما مدرکي از اخبار براي اينکه اقوال پيدا نکرديم و قول مفسرين هم مدرک نيست چون تفسير برأي است.
جلد 5 - صفحه 210
شايد بتوان گفت که مقتضاي اطلاق آيه شامل جميع آنها بشود و هر يک از اينکه تفسيرات بيان يکي از مصاديق است بلکه بتوان گفت که مراد ازدواج باشند چنانچه در خبر است
دينهم دنانيرهم و قبلتهم نسائهم.
و تعبير به يدعون نمود و يعبدون نفرمود بمعني توجه و اطاعت آنها است چنانچه امروز مشاهده ميشود که زنها فرمان فرما هستند بر شوهرها و هر چه بگويند يا بخواهند آنها انجام ميدهند بالطوع و الرغبة و از اينکه بيان رفع دو اشکال هم ميشود
(اشکال اول)
اينکه در آيه تناقض است زيرا در جمله اول ميفرمايد إِن يَدعُون‌َ مِن دُونِه‌ِ إِلّا إِناثاً مقتضاي آن انحصار باناث است و غير اناث حتي شيطان را لا يدعون، و جمله ثانيه غير از شيطان را لا يدعون حتي اناث را و اينکه دو جمله تناقض است.
(اشکال دوم)
اينکه مسلما بعض مشرکين عبده شمس و قمر و کواکب هستند و بعضي آتش پرست و بعضي گاو و گوساله پرست و بعضي درخت پرست و غير اينها و اينکه با ظاهر آيه تنافي دارد.
(و اما جواب)
اولا تمام طبقات مشرکين شرک آنها باغواي شيطان است و در عين شرک اطاعة شيطان ميکنند پس اينکه دو جمله يکيست و تناقض ندارد.
و ثانيا کلمه يدعون اطلاقي ندارد که شامل تمام مشرکين باشد ممکن است مراد خصوص مشرکين که عبده ملائکه يا اوثان باشند به بياني که ذکر شد.
و ثالثا اينکه جمله اطلاق ندارد و مفادش مثل اينست که بگويي اکرم العلماء الا زيدا و اکرم العلماء الا عمروا که مفادش اينکه ميشود اکرم العلماء الا زيدا و عمروا و اينجا مفادش ان يدعون الا اناثا و شيطانا ميشود وَ إِن يَدعُون‌َ دوم
جلد 5 - صفحه 211
تأکيد است و مفادش ان يدعون الا اناثا و إِلّا شَيطاناً مَرِيداً.