تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَيْسَ بِأَمانِيِّکُمْ وَ لا أَمانِيِّ أَهْلِ الْکِتابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ وَ لا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً (123)
شأن نزول: از مجاهد مروى است که مشرکان گفتند: بعث و نشور و کتاب و حساب و ثواب و عقاب نخواهد بود و بر تقدير وقوع، ما را به اعمال ما مثوبت دهند.
و يهودها گفتند: لن تمسّنا النّار الّا ايّاما معدودات و لن يدخل الجنّة الّا من کان هودا او نصارى. قول ديگر: از ضحاک و قتاده و ابو صالح مروى است که مسلمانان با اهل کتاب با هم در مجلسى مجتمع شدند. يهود و نصارى مفاخرت کردند که پيغمبر ما قبل از پيغمبر شما مبعوث، و کتاب ما قبل از کتاب شما منزل گشته است. و در بهشت نرود مگر يهودى يا نصرانى. مسلمانان جواب دادند که پيغمبر ما خاتم انبيا و کتاب ما ناسخ کتب است. پس ما به بهشت سزاوارتريم؛ آيه شريفه نازل شد:
لَيْسَ بِأَمانِيِّکُمْ وَ لا أَمانِيِّ أَهْلِ الْکِتابِ: نيست آن وعده الهى به آرزوهاى شما اى مشرکين و نه به آرزوى اهل کتاب. بنابر قول دوم: نيست مثوبات اخرويه به آرزوى شما مسلمانان و نه به امانى اهل کتاب. بعد تقرير اين امر را فرمايد که: مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ: هر که بجا مى‌آورد کار بد و منهى عنه را، جزا داده شود به آن آجلا و عاجلا. و اين حکم عام است همه عالميان را.
پس از نزول اين آيه، صحابه عرض کردند: يا رسول اللّه چگونه رستگارى باشد، چه غير از تو هيچکس از کردار بد خالى نيست، پس تحمل جزاى آن که داشته باشد؟ حضرت فرمود: نه آنکه بيمار مى‌شويد و اندوهناک مى‌گرديد و بلاها به شماها مى‌رسد؟ گفتند: بلى يا رسول اللّه. فرمود: آن جزاى اينست.
در جامع الاخبار، فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: قال اللّه عزّ و جلّ: ما من عبد اريد ان ادخله الجنّة الّا ابتليته فى جسده، فان کان ذلک کفّارة
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 587
لذنوبه، و الّا ضيّقت عليه رزقه، فان کان ذلک کفّارة لذنوبه، و الّا شددت عليه الموت، حتّى يأتينى و لا ذنب له ثمّ ادخله الجنّة؛ و ما من عبد اريد ان ادخله النّار الّا صححت جسمه، فان کان ذلک تماما لطلبته عندى، و الّا امنت له من سلطانه، فان کان ذلک تماما لطلبته، و الّا هوّنت عليه الموت حتّى يأتينى و لا حسنة له ثمّ أدخلته النّار. «1» فرمود خداوند عز و جل: نيست بنده‌اى اينکه اراده کنم او را داخل بهشت نمايم، مگر مبتلا سازم جسدش را. پس اگر شد کفاره ذنوب او، فبها، و والا مضيق گردانم رزق او را. اگر کفاره گناهان او شد، فبها، و الا سخت و شديد گردانم موت را بر او، تا اينکه به محضر من آيد و گناهى نباشد بر او، بعد داخل فرمايم او را بهشت. و نيست بنده‌اى اراده کنم اينکه داخل جهنم سازم، مگر آنکه بدنش را صحيح نمايم. پس اگر باشد آن تمامى مطلوبات او در نزد من، فبها، و الا مأمون سازم از سلطان. پس اگر وافى باشد مطلوبات او را، فبها، و الا آسان گردانم بر او موت را تا اينکه بيايد مرا و حال آنکه حسنه براى او نباشد. پس داخل سازم او را در جهنم.
وَ لا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً: و نيابد آن عامل سوء براى نفس خود، غير از خدا دوستى که مدد به او رساند و نه يار و معينى که از عذابش برهاند.