اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يَعمَل مِن‌َ الصّالِحات‌ِ مِن ذَکَرٍ أَو أُنثي وَ هُوَ مُؤمِن‌ٌ فَأُولئِک‌َ يَدخُلُون‌َ الجَنَّةَ وَ لا يُظلَمُون‌َ نَقِيراً (124)
و هر کس عمل صالحي بجا آورد خواه مرد باشد يا زن و با ايمان باشد پس آنها داخل بهشت خواهند شد و باندازه پر کاهي بآنها ظلم نميشود در کسر ثواب آنها اينکه وعده الهي است که قابل تخلف نيست.
و مراد از عمل صالح وَ مَن يَعمَل مِن‌َ الصّالِحات‌ِ عمل عبادي است که خالصا لوجه اللّه باشد بدون شائبه ريا و عجب و اغراض ديگر و مراد از مِن ذَکَرٍ أَو أُنثي تعميم است که هر که باشد سياه و سفيد، عالم و جاهل، حر و عبد، سيد و عام، کوچک و بزرگ، و کلمه من الصالحات من تبعيضيه است و هر عمل صالح را شامل ميشود وَ هُوَ مُؤمِن‌ٌ بيان است زيرا از غير مؤمن هيچ عملي پذيرفته نيست و صالح نيست چون اولين شرط عبادت ايمان است و عبادت بدون ايمان باطل است
جلد 6 - صفحه 219
و صالح نيست مثل نماز بدون طهارت است بلکه قبلا متذکر شديم که موافات يعني بقاء ايمان تا آخر عمر هم شرط کليه عبادات است که اگر هفتاد سال با ايمان اعمال صالحه بجا آورد و نزديک موت ايمان زائل شود کشف ميشود که از اول اعمال او باطل بوده نه اينکه شرط مؤخر باشد که بگويي معني ندارد بلکه نظير رد است در فضولي که کاشف از بطلان فضولي است از اول امر.
فَأُولئِک‌َ يَدخُلُون‌َ الجَنَّةَ وَ لا يُظلَمُون‌َ نَقِيراً
اشکال
- چگونه جمع ميشود بين اينکه دو آيه، اگر کسي هم عمل سويي داشته باشد و هم عمل صالحي زيرا مراد در آيه سابقه جميع اعمال سوء نيست و در اينکه آيه هم جميع اعمال صالحه نيست بلکه ممکن نيست پس اگر يک عمل سوء داشته باشد يجز به و اگر يک عمل صالح داشته باشد يدخل الجنة و کسي که هر دو را داشته باشد مورد کدام يک هست.
(جواب)
در قرآن مجيد جواب از اينکه اشکال را داده در موارد بسياري، از آن جمله فَمَن ثَقُلَت مَوازِينُه‌ُ فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ وَ مَن خَفَّت مَوازِينُه‌ُ فَأُولئِک‌َ الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم فِي جَهَنَّم‌َ خالِدُون‌َ مؤمنون آيه 102 و 103 فَأَمّا مَن ثَقُلَت مَوازِينُه‌ُ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ وَ أَمّا مَن خَفَّت مَوازِينُه‌ُ فَأُمُّه‌ُ هاوِيَةٌ وَ ما أَدراک‌َ ما هِيَه نارٌ حامِيَةٌ قارعة آيه 6 تا آخر.
توضيح کلام در اينکه مقام- اينکه اعمال صالحه اقساميست بعضي حسنه است که لا يضر معها السيئه مثل نفس ايمان و حب اهل بيت عليهم السلام و بعضي کفاره سيئات بسياريست، و بعضي موجب غفران معاصي است، چنانچه در سيئات سيئاتي است که مانع از قبولي اعمال حسنه ميشود و بسياري موجب زوال ايمان ميشود در موقع قبض روح و کيفيت ميزان اعمال فرداي قيامت جز خدا نميداند بسا يک صلوة جماعت يا يک صلوات يا يک احسان به بندگان خدا يا حيواني و نحو اينها
جلد 6 - صفحه 220
موجب مغفرت گناهان بسياري ميشود و بسا يک معصيت مانع از قبولي بسياري از عبادات و بنده بايد هميشه بين خوف و رجاء باشد بالاخص خوف خطر خاتمه (اللهم ثبتنا علي دينک و امتنا مغفورا بجاه محمّد و آله صلّي اللّه عليه و آله و سلّم) همين اندازه حساب و ميزان بدست عادليست که بقدر نقيري که عبارت از پوست هسته است ظلم نميکند بعلاوه فضل و کرم او حدي ندارد و مغفرتش باندازه‌اي است که انبياء و ملائکه هم گمان نميبرند حتي شيطان هم طمع ميکند اللهم عاملنا بفضلک و لا تعاملنا بعدلک