اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن أَحسَن‌ُ دِيناً مِمَّن أَسلَم‌َ وَجهَه‌ُ لِلّه‌ِ وَ هُوَ مُحسِن‌ٌ وَ اتَّبَع‌َ مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً وَ اتَّخَذَ اللّه‌ُ إِبراهِيم‌َ خَلِيلاً (125)
و کيست نيکوتر از حيث دين از کسي که تسليم کند خود را از براي خدا و اعمال حسنه بجاي آورد و متابعت کند ملة ابراهيم را که مستقيم باشد و خالي از هر نقصي و حال آنکه خداوند ابراهيم را براي خلة و دوستي انتخاب فرمود.
وَ مَن أَحسَن‌ُ دِيناً من استفهامي است و استفهام تقريري است که بهتر از اينکه نيست و البته دين مقدس اسلام احسن و اتم و اکمل از جميع اديان عالم است از زمان آدم تا قيام قيامت چنانچه در قرآن ميفرمايد إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ اسري آيه 9، لکن در ميانه مسلمين مراتب ديانت آنها و درجات ايمان آنها مختلف است هر چه عقائد محکمتر و اخلاق حميده و اعمال حسنه بهتر و بيشتر و بالاتر باشد البته احسن است و از همه بهتر کسيست که مِمَّن أَسلَم‌َ وَجهَه‌ُ لِلّه‌ِ و مراد از وجه ظاهرا نفس انسانيست يعني خود را تسليم خدا کند چنانچه ميفرمايد کُل‌ُّ شَي‌ءٍ هالِک‌ٌ إِلّا وَجهَه‌ُ قصص آيه 88، و مراد از تسليم اينکه خوديتي نداشته باشد تسليم اوامر و افعال الهي شود (هر چه آن خسرو کند شيرين بود) غني، فقر
جلد 6 - صفحه 221
حيات، موت، صحت، مرض، نعمت، بلاء، و در قسمت اخلاق گفتند بالاترين اخلاق مقام تسليم است که حتي از مقام رضا بالاتر است.
وَ هُوَ مُحسِن‌ٌ اينکه مقام عمل است و محسن مطلق کسي را گويند که هيچ سيئه از او صادر نشود و الا صدق مسي‌ء ميکند، و اينکه جمله حال است از براي فاعل اسلم چنانچه جمله بعد وَ اتَّبَع‌َ مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً هم حال است و حنيف بمعني مستقيم است که هيچ تمايلي و اعوجاجي در او نباشد و آن دين مقدس اسلام است چنانچه ميفرمايد وَ أَن أَقِم وَجهَک‌َ لِلدِّين‌ِ حَنِيفاً وَ لا تَکُونَن‌َّ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ يونس آيه 105، و نيز ميفرمايد فَأَقِم وَجهَک‌َ لِلدِّين‌ِ حَنِيفاً فِطرَت‌َ اللّه‌ِ الَّتِي فَطَرَ النّاس‌َ عَلَيها لا تَبدِيل‌َ لِخَلق‌ِ اللّه‌ِ ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ روم آيه 30، و دين حنيف همان ملة ابراهيم است چنانچه فرمود ما کان‌َ إِبراهِيم‌ُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصرانِيًّا وَ لکِن کان‌َ حَنِيفاً مُسلِماً وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ آل عمران آيه 67، و امر فرمود نبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را ثُم‌َّ أَوحَينا إِلَيک‌َ أَن‌ِ اتَّبِع مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ نحل آيه 123.
وَ اتَّخَذَ اللّه‌ُ إِبراهِيم‌َ خَلِيلًا خليل بمعني صديق و رفيق، دوست، مشفق و حضرت ابراهيم مورد عنايات الهي بسيار واقع شد مقام نبوت و رسالت و خلت و امامت و اولي العزمي، و از خصائص ابراهيم عليه السّلام آنکه نبوت، رسالت، اولي العزمي تا قيامت اختصاص بذريه او دارد، و همچنين امامت تا حضرت بقية اللّه (عج)، و نيز از خصائص او اينکه ملت ابراهيم از زمان خود در نسل او از بني اسمعيل تا زمان اسلام و مأمور شدن پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بابقاء ملت او و متابعت او، و نيز از خصائص او بعد از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم افضل از جميع انبياء و رسل بود و اول کسي که وارد بهشت ميشود پيغمبر اسلام (ص) و امير مؤمنان عليه السّلام و خليل الرحمن عليه السّلام است.
222