اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن‌ِ امرَأَةٌ خافَت مِن بَعلِها نُشُوزاً أَو إِعراضاً فَلا جُناح‌َ عَلَيهِما أَن يُصلِحا بَينَهُما صُلحاً وَ الصُّلح‌ُ خَيرٌ وَ أُحضِرَت‌ِ الأَنفُس‌ُ الشُّح‌َّ وَ إِن تُحسِنُوا وَ تَتَّقُوا فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيراً (128)
و اگر زني از شوهر خود خائفة شد که اداء حقوق او را نکند از نفقه و کسوه و قسمة يا از او اعراض و ترک معاشرت کند پس باکي نيست که اينکه زن و شوهر تصالح کنند به اينکه آن زن صرف نظر کند از حق خود و بازدواج باقي باشند و منجر بطلاق نشود هر نحوي که طرفين راضي باشند و اينکه تصالح بهتر از طلاق و جداييست و نفوس آنها حاضر شد بر حرص بر منع حق ديگري و اگر احسان کنيد و پرهيز از معصيت نمائيد پس محققا خدا بآنچه عمل ميکنيد خبير است.
وَ إِن‌ِ امرَأَةٌ خافَت خوف اعم از يقين يا ظن يا احتمال عقلائيست که منشأ خوف باشد مِن بَعلِها نُشُوزاً نشوز بمعني ارتفاع است چنانچه ميفرمايد وَ إِذا قِيل‌َ انشُزُوا فَانشُزُوا مجادله آيه 11، يعني برخيزيد از مجلس برويد و در اينکه مقام بمعني ترفع است از حق يکديگر اگر زن اطاعت شوهر نکند در اموري که واجب است اطاعة او به اينکه تمکين نباشد ناشزه ميشود و اگر شوهر ترفع کرد در نفقه يا کسوه يا حق قسمت يا ساير امور واجبه ناشز ميشود.
أَو إِعراضاً که شوهر اعراض کند از زن و بلسان فارسي قهر کند و يا او مکالمه و مراوده و معاشرت نکند فَلا جُناح‌َ عَلَيهِما أَن يُصلِحا کلمه لا جناح دلالت دارد که طلاق دهد مانعي ندارد و باکي نيست که با هم تصالح کنند و صلح بمعني گذشت است از حق خود يعني زن بگويد حق نفقه يا کسوه يا حق قسمت بين ازواج که دارم صرف نظر کردم و شوهر هم راضي شد باين (صلحا) يعني هر نحو صلح باشد نسبت بجميع حقوق وَ الصُّلح‌ُ خَيرٌ البته تصالح کند بهتر از طلاق است که
جلد 6 - صفحه 226
بکلي از هم جدا شوند.
و بالجمله بين زوج و زوجه چهار مرتبه است: مرتبه 1- اينکه نشوزي در بين نباشد و مراعات حقوق يکي ديگر را بکنند. 2- اگر نشوز پيدا شد تصالح کنند چنانچه گفته شد 3- اگر نشوز باشد و تصالح هم نکردند طلاق.
4- نشوز و عدم تصالح و عدم طلاق اينکه حرام است و آن بآن معصيت است، و اشاره باين مرتبه چهارم دارد جمله وَ أُحضِرَت‌ِ الأَنفُس‌ُ الشُّح‌َّ شح حرص بر امر غير مشروع و ترک حق واجب و نسبت باداء واجبات مالي مثل خمس، زکاة، ساير حقوق واجبه اگر منع کرد بخل است و اگر حريص بر منع شد شح است و اما نسبت بحقوق غير مالي صدق بخل نميکند و لکن اگر حريص بر منع شد شح بر او صادق است و معناي اينکه جمله اينست که نفوس حاضر بشح هستند که نه تصالح ميکنند و نه طلاق و حريص بر منع حقوق يکديگر هستند.
و اشاره بمرتبه اولي دارد جمله وَ إِن تُحسِنُوا وَ تَتَّقُوا که بيک ديگر احسان کنند و پرهيز کنند از منع حقوق يکديگر و معصيت نکنند.
سؤال- اينکه سه مرتبه را در آيه شريفه بيان فرمود، اينکه جمله اخيره اشاره بمرتبه اولي و جمله قبل از اينکه جمله اشاره بمرتبه اخيره چنانچه ذکر شد و صدر آيه راجع بمرتبه دوم، اما مرتبه سوم که طلاق باشد ذکري از آن در آيه نشده جواب- از کلمه وَ الصُّلح‌ُ خَيرٌ استفاده ميشود زيرا تصالح مسلما بهتر از مرتبه اولي نيست که احسان و تقوي باشد و نسبت بمرتبه اخيره که شح باشد هم معني ندارد چون در مرتبه اخيره خيري نيست و تجويز شرعي ندارد بلکه حرام است پس مراد خير من الطلاق است.
فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيراً اينکه جمله و لو جزاء شرط و ان تحسنوا است لکن متفرع بر هر چهار مرتبه است که هر نحوي که با يکديگر رفتار کنيد
جلد 6 - صفحه 227
خدا خبير و آگاه است و هر يک را جزاء خواهد داد.