اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَن تَستَطِيعُوا أَن تَعدِلُوا بَين‌َ النِّساءِ وَ لَو حَرَصتُم فَلا تَمِيلُوا کُل‌َّ المَيل‌ِ فَتَذَرُوها کَالمُعَلَّقَةِ وَ إِن تُصلِحُوا وَ تَتَّقُوا فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ غَفُوراً رَحِيماً (129)
و هرگز نميتوانيد بعدالت رفتار کنيد بين زنهاي متعدد ولي انحراف پيدا نکنيد کل انحراف از آنها پس وا گذاريد آنها را مثل زنهاي بي‌شوهر و اگر بصلاح رفتار کرديد و از منع حقوق آنها پرهيز نموديد پس خداوند آمرزنده مهربان است.
(اشکال)
بعض زنادقه اعتراض بقرآن کردند که تناقض دارد اينکه آيه که ميفرمايد وَ لَن تَستَطِيعُوا أَن تَعدِلُوا بَين‌َ النِّساءِ با آيه در اوائل سوره که فرمود و ان لم تعدلوا فواحدة زيرا اينجا با فرض عدم عدالت و عدم استطاعت تعدد زوجات را تجويز فرموده و در آن آيه منع فرموده و با عدم استطاعت کلا بايد بواحده اکتفاء نمود.
(جواب)
اينکه اشکال را خدمت ائمه (ع) آوردند و آنها جواب فرمودند که عدالت در آن آيه عدالت در نفقه است که بايد تمام مساوي باشند و اگر نميتواند يا نميکند بيکي قناعت کند، و عدالت در اينکه آيه در محبت قلبست که يکي را بيشتر از ديگري دوست دارد و اينکه امر غير اختياري است مورد تکليف نيست وَ لَو حَرَصتُم يعني هر چه بخواهيد در محبت تساوي را ملحوظ داريد ممکن نيست زيرا زنها از حيث سن و جمال و اخلاق متفاوت هستند.
فَلا تَمِيلُوا کُل‌َّ المَيل‌ِ چون در محبت نميتوانيد تساوي را ملحوظ داريد
جلد 6 - صفحه 228
پس بکلي اعراض از آنکه محبت نداريد نکنيد که در نفقه و کسوه و قسمت کوتاهي کنيد البته در اينکه امور واجبه بايد تساوي را ملحوظ داريد که در اينجا بمعني اعراض است و متعدي بعن است بخلاف متعدي بالي که بمعني اقبال است فرق است بين مال اليه و مال عنه.
فَتَذَرُوها کَالمُعَلَّقَةِ معلق کسي را گويند که در وسط هوا او را آويزان کنند که سر او بطرف پائين باشد و پاي او بطرف بالا و در اينجا کنايه از اينست که نه بوظائف زوجيت با او رفتار کند مثل زني که شوهر نداشته باشد و از نفقه و کسوه و سکني و قسمت محرومه باشد و نه مطلقه شود که بتواند اختيار زوج ديگري بکند وَ إِن تُصلِحُوا يعني هر چه صلاح و صواب است رفتار کنيد با او وَ تَتَّقُوا و از آنچه موجب فساد و اضرار و منع حقوق او است پرهيز و دوري کنيد فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ غَفُوراً رَحِيماً پس خداوند مؤاخذه نميکند از تفاوت در محبت و اگر حقوق او را مراعات کرديد مورد ترحم او خواهيد شد.