اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا لَن تَمَسَّنَا النّارُ إِلاّ أَيّاماً مَعدُودَةً قُل أَتَّخَذتُم عِندَ اللّه‌ِ عَهداً فَلَن يُخلِف‌َ اللّه‌ُ عَهدَه‌ُ أَم تَقُولُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ (80)
(و يهود گفتند که آتش دوزخ بما نرسد مگر روزهاي چندي، بگو آيا پيماني از نزد خدا در اينکه باره گرفته‌ايد تا خدا پيمانش را مخالفت نکند، يا بر خدا مي‌گوييد و نسبت ميدهيد آنچه را که نميدانيد) کلمه لن را بعضي گفتند براي تأييد در نفي است بدليل لَن تَرانِي و اکثر گفتند براي تاکيد در نفي است.
و مس‌ّ بمعني الصاق است و آن عبارت از نزديک شدن دو چيز است بنحوي که فصلي بين آنها نباشد و بالمس يکي است جز اينکه در مفهوم مس‌ّ احساس مأخوذ است و در لمس مأخوذ نيست بلکه معني اينکه اعم است و اياما معدودة يعني چند روزي و بعضي گفتند هفت روز و بعضي گفتند چهل روز، ولي مقداري براي آن معين نشده و اينکه کلام از يهود دال‌ّ بر انکار خلود است و ما مسئله خلود کفار و مشرکين را در عذاب در ذيل آيه شريفه وَ لَهُم عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ متذکر شديم«2» و همزه «اتخذتم» همزه استفهام است لذا مفتوح ميباشد و اصل آن «اتخذتم»
1- سوره نساء آيه 79
2- مجلد اول ص 283
جلد 2 - صفحه 75
بوده همزه دوم چون همزه وصل است حذف شده و مراد از اتخاذ عهد اينست که خداوند با آنها عهد نموده باشد که بيش از چند روز آنان را در دوزخ عذاب نکند و البته اگر چنين عهدي نموده بود تخلف نمينمود إِنَّک‌َ لا تُخلِف‌ُ المِيعادَ«1» چنانچه بنده هم اگر با خدا عهدي ببندد حرام است تخلف کند بلکه اگر تخلف کند بايد کفاره دهد، و کلمه «ام» يا متّصله است در مقابل همزه استفهام، باين معني که اينکه گفتار شما مستند به يکي از اينکه دو وجه است و چون وجه اول باطل است و خدا عهدي با شما ننموده است پس ناچار وجه دوم است که بر خدا افتراء و دروغ بسته‌ايد، و يا منقطعه و بمعني بل است يعني بلکه اينکه کلام افتراء بر خداست:
«اشکال»: اگر گفته شود اينکه کلام يهود همان کلامي است که شما مي‌گوييد به اينکه مؤمن اگر چه گناه بسيار داشته باشد در صورتي که با ايمان از دنيا برود مخلد در عذاب نيست و بواسطه ايمان نجات پيدا مي‌کند يهود هم ميگويند ما مخلد در عذاب نيستيم و بيش از چند مدتي در عذاب درنگ نمي‌کنيم.
جواب: بسيار فرق است بين آن سخن و اينکه مدعا، زيرا نقص و عيب کار آنها در اصول دين است و بر آنها لازم است که نظر در معجزه مدعي نبوت بکنند و با اينهمه صفات که در کتب خود ديده و شنيده و معجزاتي که از او مشاهده نموده‌اند بنبوت او «پيغمبر خاتم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم» تصديق کنند.
و سخن ما با شرط تحصيل اعتقاد باصول دين و حفظ ايمان و بقاء آنست.
و بينهما بون بعيد
1- سوره آل عمران آيه 192
76