اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَلي مَن کَسَب‌َ سَيِّئَةً وَ أَحاطَت بِه‌ِ خَطِيئَتُه‌ُ فَأُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ النّارِ هُم فِيها خالِدُون‌َ (81) وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ أُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ الجَنَّةِ هُم فِيها خالِدُون‌َ (82)
(بلي کساني که بدي کسب کنند و گناهشان آنان را فرو گيرد پس اينان ياران آتش و در آن جاويدانند، و کساني که ايمان آورند و اعمال شايسته انجام دهند اينان ياران بهشت و در آن جاويدانند) کلمه بلي براي جواب قول آنهاست که گفتند لَن تَمَسَّنَا النّارُ و فرق بين بلي و نعم اينست که بلي جواب نفي يا استفهامي واقع ميشود که بر سبيل جحد و انکار باشد و معني آن ابطال نفي است مانند زَعَم‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَن لَن يُبعَثُوا قُل بَلي وَ رَبِّي«1» و أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي«2» که در آيه اول مفاد آن:
بلي يبعثون و در دوم بلي انت ربنا است.
و نعم براي تصديق مقول قول است اعم از اينکه خبر باشد يا استفهام مثبت باشد يا منفي باشد مانند فَهَل وَجَدتُم ما وَعَدَ رَبُّکُم حَقًّا قالُوا نَعَم«3» و بلي در آيه مورد نظر براي ابطال نفي جمله لن تمسنا النار است يعني اينکه گفتار شما باطل است و حقيقت اينست که هر کس بدي کسب کند و گناه باو احاطه نمايد اهل دوزخ و در آن جاودان است.
و بعضي گفتند مراد از سيئة شرک است و بعضي گفتند گناه کبيره است و بعضي گفتند اصرار بر گناه است و گفتند مراد از احاطه خطيئة کثرت معصيت است، و حق در مقام اينست که مراد از احاطه خطيئة اينکه است که معصيت بحدي
1- سوره تغابن آيه 7
2- سوره الاعراف آيه 171
3- سوره اعراف آيه 24
جلد 2 - صفحه 77
بر قلب احاطه و استيلاء پيدا کند که نور ايمان را از دل ببرد زيرا هر که کسب سيئه کند و از آن توبه ننموده و اصرار کند بر قلب او سياهي پيدا شود و هر چه بيشتر اصرار کند آن سياهي بيشتر شود تا بحدي که گناه تمام قلب او را سياه نمايد و در اينکه حالت است که همه دل او را فرا گرفته و ديگر نور رستگاري در جبين او نيست و البته چنين کسي در عذاب دوزخ جاودان است ولي اگر گناه تمام قلب او را فرا نگرفته باشد و نور ايمان و لو بمقدار اندکي در دل او باشد مخلّد در عذاب نخواهد بود، پس ممکن است مراد از سيئه مطلق معصيت و گناه باشد و مراد از خطيئه حالتي باشد که بعد از کسب سيئه بر قلب عارض ميشود و اگر بعد از کسب سيئه توبه کند آن حالت محو ميشود و اگر اصرار نمايد همي زياد ميشود تا بحدي که بمرتبه احاطه بر قلب برسد و اما تفسير ساير جملات اينکه دو آيه در ذيل آيات مشابه آنها سبق ذکر يافت«1».