تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْکُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَ يَأْتِ بِآخَرِينَ وَ کانَ اللَّهُ عَلى ذلِکَ قَدِيراً (133)
و لذا بعد از اين اخبار فرمايد:
إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْکُمْ أَيُّهَا النَّاسُ: اگر مى‌خواستى خداى تعالى که ببرد و فانى سازد شما را، مى‌برد و فانى مى‌ساخت و معدوم مى‌نمود شما را، اى گروه مردمان، وَ يَأْتِ بِآخَرِينَ: و مى‌آورد و ايجاد مى‌فرمود گروهى ديگر را که مطيع و منقاد باشند.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 602
مروى است که چون اين آيه نازل شد، حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دست مبارک به پشت سلمان نهاد، فرمود: آنها قوم اين هستند، يعنى فارسيان. «1» بنابراين خطاب به مشرکان مکه است که اعداى پيغمبر بودند، يعنى اى مشرکين، به ناز و نعمت خود مغرور نشويد که همچنان که امم سابقه مانند نمرود و عاد و ثمود و قارون و فرعون که در عدد و عدد از شما بيشتر بودند، هلاک نموديم به سبب عصيان و طغيان ايشان، شما را نيز قادرم که هلاک سازم. و مى‌دانيد اين جهان، باز پس‌مانده بسيار کسان است که به جهت شآمت اعمال و افعال شنيعه به عذاب مستأصل شده، آن را واگذاشته‌اند.
تذکره: در خبر است که جبرئيل، روزى خدمت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد، در وقتى که دو نفر حضور آن حضرت دعوى زمينى نموده، منازعه مى‌نمودند و مناقشه را از حد گذرانيدند. جبرئيل تبسم نمود. پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم موجب آن پرسيد، عرض کرد: در اين زمينى که اين دو نفر بر سر آن اين همه نزاع مى‌کنند من چهل هزار مالک آن را ياد دارم. «2» آورده‌اند «بهلول» در مواقف حج به هارون الرّشيد رسيد. او را در هودجى ديد و حجّاب وى از چهار جانب مردمان را مى‌زدند و از حوالى هودج مى‌راندند. بهلول بر بالاى تلى برآمد گفت: حدّثنى ابى عن فلان بن فلان انّه قال رأيت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فى هذا المکان على حمار له و لم يکن له ضرب و لا طرد. هارون چون شنيد، پرسيد اين کيست. گفتند: بهلول. گفت:
هودج را نگهداريد، او را حاضر کنيد. پس از حضور گفت: چه مى‌گفتى؟
بهلول يک بار ديگر حديث را خواند. هارون گفت: راست گفتى، مرا وعظى مختصر بگو، گفت: انّ الّذى فى يدک کان فى يد غيرک ثمّ انتقل اليک و عنقريب ينقلب الى غيرک. يعنى اين ملک و سلطنت که در دست تو است، در
«1» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 509 (به نقل از مجمع البيان)
«2» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 127.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 603
دست غير تو بود و به تو منتقل شد. و زود باشد که از تو به ديگرى انتقال يابد.
هارون بگريست، هزار دينار به او داد و او قبول نکرد. گفت: به فقرا قسمت کن. بهلول گفت: اولى آنست که آن را به صاحبانش رد کنى. اين بگفت و بگذشت.
وَ کانَ اللَّهُ عَلى ذلِکَ قَدِيراً: و هست خداى تعالى بر ايجاد و اعدام، و ابدال و افنا، توانا و بليغ القدرة. اين بيان کمال قدرت الهى است و تهديد آن کس است که ايمان نمى‌آورد به او و مخالفت مى‌نمايد به اوامر او.