تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِکُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ إِنْ يَکُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً (135)
چون حق تعالى در اين آيه ذکر ثواب دنيا و آخرت نمود، در عقب آن امر به قسط و قيام به حق و ترک هوى و جور که موجب مثوبات دارين است مى‌فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد، کُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ: باشيد ايستادگان به عدل، يعنى جهد نمايندگان در اقامه مراسم عدالت و مراقبين به آن، شُهَداءَ لِلَّهِ: در حالتى که شاهد باشيد براى خدا، به اين وجه که اداى شهادت به حق و راستى نمائيد، وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِکُمْ: و اگرچه
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 605
بر نفس خود باشد. به اين معنى که اقرار کنيد به حقى که در ذمه شما باشد، چه شهادت بيان حق است، خواه بر شاهد و يا در غير او. و در حديث آمده که:
قل الحقّ و لو کان عليک، يعنى: بگو حق را اگرچه بر تو باشد. أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ: يا بر پدر و مادر و خويشان نزديک، إِنْ يَکُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً: اگرچه باشد مشهود عليه، دولتمند يا فقير، يعنى غنى را براى غنا احترام مکنيد، در منع اقامه شهادت بر او، و بر فقير به جهت افلاس او ترحم منمائيد در امتناع از اداى شهادت بر او. فَاللَّهُ أَوْلى بِهِما: پس خدا سزاوارتر است به ملاحظه امر او از توانگر و درويش. و اگر دانستى که شهادت بر ايشان يا براى ايشان مصلحت نيست، بر آن حکم نفرمودى. و چون حکمت او آنست که در اقامه شهادت رعايت غنى و فقير مشهود عليه نکنند، بلکه بر طريقى که راضيند شهادت بر آن بدهند، فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا: پس متابعت مکنيد هواى نفس را براى آنکه ميل کنيد از حق، و يا به جهت کراهت آنکه عدول نمائيد از عدل، وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا: و اگر بپيچانيد و بگردانيد زبانهاى خود را از شهادت حق، يا اعراض کنيد از اداى آن و کتمان نمائيد. به روايت ابن عباس و سدى، خطاب به حکام است، يعنى اى حکام شرع اگر بپيچانيد السنه خود را از حکومت شرع، يا اعراض کنيد از حکم به حق، فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً: پس بدرستى که خدا هست به آنچه ميکنيد از عدل و عدول، دانا. پس شما را به آن مکافات خواهد داد. اين نوعى است از تهديد و مبالغه.
در اصول کافى ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام روايت کند فى قوله تعالى: وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا، فقال: ان تلووا الامر و تعرضوا عمّا امرتم به فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً.
تنبيه: آيه شريفه دليل است بر وجوب امر به معروف و نهى از منکر و سلوک طريق عدل در نفس خود و غيره. در «کنز» آورده که اين آيه دلالت مى‌کند بر چند امر: اول- اقامه عدل در حکومت مطلقا خواه بر نفس مقيم يا غير او.
دوم- اقرار ايشان به حق بر نفس خود که ثابت باشد در نفس. سيم- وجوب
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 606
اقامه شهادت بر والدين.