اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا کُونُوا قَوّامِين‌َ بِالقِسطِ شُهَداءَ لِلّه‌ِ وَ لَو عَلي أَنفُسِکُم أَوِ الوالِدَين‌ِ وَ الأَقرَبِين‌َ إِن يَکُن غَنِيًّا أَو فَقِيراً فَاللّه‌ُ أَولي بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الهَوي أَن تَعدِلُوا وَ إِن تَلوُوا أَو تُعرِضُوا فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيراً (135)
اي کساني که ايمان آورده‌ايد ايستادگي داشته باشيد بعدالت و در موضوع شهادت بر طبق واقع و حقيقة قربة الي اللّه شهادت دهيد و لو بر ضرر خود يا پدر و مادر خود يا خويشاوندان خود باشد ملاحظه آنها را نکنيد و بر خلاف واقع شهادت ندهيد خواه فقير باشند و خواه غني ملاحظه خداوند اولي و سزاوارتر است از ملاحظه اغنياء و فقراء پس متابعت دلخواه خود نکنيد و اگر مخالفت و اعراض کرديد پس بدانيد که خداوند بآنچه عمل ميکنيد با خبر است.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا اگر چه خطاب بمؤمنين است لکن احکام الهيه شامل جميع افراد بشر است چنانچه مکرر گفته‌ايم که کفار مکلف بفروع هستند همين نحوي که مکلف باصول هستند آنها هم بايد بر طبق حق و حقيقت شهادت و بعدالت رفتار نمايند.
کُونُوا قَوّامِين‌َ بِالقِسطِ تعبير بصيغه مبالغه براي اينکه است که در همه جا و بر هر کس خويش و بيگانه، دوست و دشمن، قوي و ضعيف بايد ايستادگي داشته باشند و کلمه بالقسط بمعني عدل است و بسا بمعني عدول از حق است بمعني جور مثل وَ أَمَّا القاسِطُون‌َ فَکانُوا لِجَهَنَّم‌َ حَطَباً جن آيه 15، و از همين باب است فرمايش حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در حق امير المؤمنين عليه السّلام که فرمود
(يقتل الناکثين و القاسطين و المارقين)
اما ناکثين طلحه و زبير و عايشه در جنگ جمل چون نقض بيعت کردند، و قاسطين معاويه و اتباعش در جنگ صفين چون جور و ظلم کردند در حق علي (ع)، و مارقين خوارج نهروان چون از دين خارج شدند.
جلد 6 - صفحه 235
(شهداء للّه) شهادت براي حفظ حق مسلم با شرائطي که در کتاب شهادات معنون است واجب و کتمان شهادت از معاصي کبيره است چنانچه شهادت زور يعني شهادت بر خلاف حق و حقيقت آنهم از معاصي کبيره است و او را شاهد کذب مينامند حتي شهادت علمي هم در بسيار از موارد قبول نيست گفتند حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(علي مثل هذا تشهد)
و اشاره فرمود بخورشيد که شهادت بايد حسي باشد و آنچه ديده بگويد.
وَ لَو عَلي أَنفُسِکُم علي بمعني ضرر است يعني بر ضرر خود هم باشد بايد شهادت مطابق حق باشد بلي در مواردي که اگر شهادت دهد موجب اذيت و ظلم و اضرار باو ميشود بقاعده لا ضرر و لا ضرار لازم نيست.
أَوِ الوالِدَين‌ِ يعني شهادت و لو بضرر پدر و مادر باشد چون اطاعت امر الهي مقدم است بر مراعات والدين و الاقربين و لو بضرر اقارب باشد إِن يَکُن غَنِيًّا أَو فَقِيراً يعني سواء کان المشهود عليه غني باشد يا فقير اگر غني باشد نبايد ملاحظه غناء او را بکني بطمع مال يا جاه و عنوان و ساير احتياجاتي که باو داري و اگر فقير باشد نبايد مراعات فقر و بيچارگي او را بکني و بر خلاف حق شهادت دهي فَاللّه‌ُ أَولي بِهِما مراعات اوامر الهي اولي و مقدم است بر ملاحظه غناء غني و فقر فقير و اينکه اولويت نه بمعني اينکه است که آنها هم سزاوارند و اينکه سزاوارتر است بلکه اصلا شهادت دروغ سزاوار نيست بلکه حرام و گناه کبيره است نظير اينکه بگويي علي عليه السّلام اولي و احق است بخلافت از ثلاثه معني اينکه نيست که آنها هم لياقت داشته باشند بلکه اصلا قابل هيچگونه مقامي نبودند بخلافت رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فَلا تَتَّبِعُوا الهَوي أَن تَعدِلُوا مانع نشود متابعة هواي نفس شما از اينکه بعدل رفتار کنيد در اداء شهادت و مراعات مشهود عليه را بکنيد به اينکه رفيق من است يا از فاميل من است يا از محله و شهر من است يا باو احتياج دارم و امثال اينها
جلد 6 - صفحه 236
از هواهاي نفساني وَ إِن تَلوُوا أَو تُعرِضُوا تلوا بواو واحده نوشته ميشود در مصاحف لکن بدو واو قرائت ميشود لذا در بعض مصاحف يک واو کوچکي در وسط واو گذارده که قاري تلوا بضم لام و سکون و او قرائت نکند بلکه بسکون لام و ضم واو بايد قرائت شود يعني اگر مخالفت کرديد امر الهي را و ملاحظه مشهود عليه را نموديد چه خود و چه والدين و اقربين و چه غير اينها و بر خلاف حق شهادت داديد يا اصلا اعراض کرديد و کتمان شهادت نموديد که هر دو گناه کبيره است شهادت زور و کتمان شهادت، و از اينکه بيان معلوم ميشود که مفاد و ان تلووا با مفاد او تعرضوا مغاير است و عطف باو صحيح است و احتياج بکلمات مفسرين که هر دو را بيک معني گرفته و تعرضوا را تأکيد و ان تلووا و او را بمعني واو گفتند درست نيست فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيراً تفسيرش واضح است احتياج ببيان ندارد.