اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا آمِنُوا بِاللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ وَ الکِتاب‌ِ الَّذِي نَزَّل‌َ عَلي رَسُولِه‌ِ وَ الکِتاب‌ِ الَّذِي أَنزَل‌َ مِن قَبل‌ُ وَ مَن يَکفُر بِاللّه‌ِ وَ مَلائِکَتِه‌ِ وَ کُتُبِه‌ِ وَ رُسُلِه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ فَقَد ضَل‌َّ ضَلالاً بَعِيداً (136)
اي کساني که ايمان آورده‌ايد ايمان بياوريد بخدا و رسول خدا و کتابي که نازل فرمود بر رسول خدا و کتابي که قبلا بر انبياء نازل فرموده و کسي که کافر بخدا و ملائکه او و کتابهاي او و پيغمبران او و روز باز پسين باشد پس بتحقيق گمراه شده است بگمراهي دوري.
(اشکال)
اينکه اول خطاب بمؤمنين ميفرمايد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا سپس امر
جلد 6 - صفحه 237
بايمان ميکند (آمنوا) و اينکه تحصيل حاصل است و محال است اگر ايمان آورده‌اند ديگر معني ندارد ايمان بياورند.
(جواب)
مفسرين در دست و پا افتاده و سه وجه جواب داده: 1- اينکه خطاب بمنافقين است که ايمان ظاهري داشتند امر ميفرمايد که ايمان باطني حقيقي پيدا کنيد.
2- خطاب بمؤمنين است که بر ايمان خود ثابت و مستقر باشيد. 3- خطاب بمؤمنين اهل کتاب است که ايمان بهمه انبياء و رسل پيدا کنيد.
لکن هر سه جواب علاوه بر اينکه خلاف ظاهر است بسيار خنک است و حق در جواب مسئله اجمال و تفصيل است چنانچه مي‌گويي اي کساني که نماز ميکنيد باين کيفيت نماز بخوانيد، اي مجاهدين باين دستور جهاد کنيد، اي کساني که دست از شرک بر داشتيد و بشرف ايمان مشرف شديد بايد باين اموري که براي شما تفصيلا بيان ميشود ايمان بياوريد (باللّه) بوجود خدا و صفات او و وحدانيت او و عدل او (و رسوله) برسالت او و افضليت او و خاتميت او و عصمت او وَ الکِتاب‌ِ الَّذِي نَزَّل‌َ عَلي رَسُولِه‌ِ بقرآن بمحکم او و متشابه او، ظاهر او، باطن او، بگوئيد کُل‌ٌّ مِن عِندِ رَبِّنا.
وَ الکِتاب‌ِ الَّذِي أَنزَل‌َ مِن قَبل‌ُ براي انبياء از صحف آدم تا انجيل عيسي تمام حق است و صدق، سپس براي توضيح اينکه موضوع که ايمان مرکب ارتباطيست اگر يکي از اجزاي آن نباشد ايمان نيست و کافر ميشود ميفرمايد وَ مَن يَکفُر بِاللّه‌ِ به اينکه يا منکر وجود حق باشد مثل دهري، طبيعي يا منکر توحيد باشد مثل مشرکين يا منکر عدل او باشد مثل اشاعره يا توحيد افعالي را منکر شود مثل مفوضه يا توحيد صفاتي که صفات را زائد بر ذات بداند مثل اکثر عامه يا قائل بتجسم باشد مثل مجسمه يا قائل بحلول باشد مثل نصاري.
جلد 6 - صفحه 238
وَ مَلائِکَتِه‌ِ که اعتقاد بوجود ملائکه هم جزو ايمان است بلکه عصمت ملائکه لا يَعصُون‌َ اللّه‌َ ما أَمَرَهُم وَ کُتُبِه‌ِ از صحف آدم تا قرآن محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم، و رسله از آدم ابو البشر تا وجود حضرت خاتم، وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ بتمام خصوصيات قيامت از حساب و ميزان و صراط و تطاير کتب و شفاعت و بهشت و جهنم و خلود و معاد جسماني و روحاني و سائر خصوصيات بلکه اعتقاد بامامت ائمه اثني عشر عليهم السلام که روح ايمان است و کمال دين است و بدون آن جسم مرده متعفن است و ساير ضروريات دين و مذهب که اگر يکي از آنها را منکر شود فَقَد ضَل‌َّ گمراه شده است چه اسم کافر بر او صادق باشد يا نباشد ضلالا بعيدا که از حق و حقيقت بسيار دور افتاده و در تيه ضلالت فرو رفته و بعذاب ابدي گرفتار شده، اعذنا اللّه.