اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ آمَنُوا ثُم‌َّ کَفَرُوا ثُم‌َّ آمَنُوا ثُم‌َّ کَفَرُوا ثُم‌َّ ازدادُوا کُفراً لَم يَکُن‌ِ اللّه‌ُ لِيَغفِرَ لَهُم وَ لا لِيَهدِيَهُم سَبِيلاً (137)
محققا کساني که ايمان آوردند سپس کافر شدند بعد رجوع بايمان کردند پس نيز کافر شدند و در کفر زياد روي کردند خداوند آنها را نخواهد آمرزيد و آنها را براه راست هدايت نخواهد فرمود.
کلمات مفسرين در مورد اينکه آيه مختلف است، بعضي گفتند راجع بيهود است بتمحلاتي تطبيق بر آنها کردند، و بعضي راجع بنصاري، و بعضي راجع بمنافقين و هر کدام بيک بيانات بارده تمسک پيدا کردند و اينها قطع نظر از اينکه بي‌مدرک است خلاف ظاهر آيه است. اما يهود و نصاري اصلا از مصداق اينکه آيه خارج هستند زيرا ظاهر آيه ايمان بمحمد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و دين اسلام است و از اينکه جهت
جلد 6 - صفحه 239
ميتوان گفت که منافقين هم خارج هستند زيرا باطنا ايمان نياورده بودند مگر بگوئيم مراد ايمان ظاهري است، و اخبار از ائمه عليهم السلام از کافي و عياشي و غير آنها است که در مورد فلان و فلان و فلان و اتباع آنها است و اينکه هم بيان مصداق است منافي با عموم آيه نيست بلکه در مورد مرتد است يا ملي کما اينکه ظاهرا إِن‌َّ الَّذِين‌َ آمَنُوا است که از کفر داخل ايمان شدند يا اعم از ملي و فطري است يعني کساني که داراي ايمان هستند ثُم‌َّ کَفَرُوا که مرتد شدند و لو بانکار يکي از ضروريات دين يا بدعتي در دين گذاردند سپس توبه کردند و دو مرتبه بشرف ايمان مشرف شدند ثُم‌َّ آمَنُوا که از اينکه جمله استفاده ميشود که توبه مرتد قبول است چه ملي و چه فطري کما اينکه حق همين است و ديگر احکام مرتد بر او بار نيست به اينکه ميتواند زن خود را دو مرتبه عقد کند و اموالي اگر بدست آورد مالک ميشود و بدنش پاک ميشود ولي قتل او اگر توبه او قبل الثبوت ارتداد باشد برداشته ميشود و اگر بعد از ثبوت باشد در مرتد فطري بايد او را کشت و اينکه مرتد اگر بعد از توبه دو مرتبه کافر شد که مفاد ثُم‌َّ کَفَرُوا است و بهمين کفر و ارتداد باقي ماند تا زماني که از دنيا رفت که مفاد ثُم‌َّ ازدادُوا کُفراً است يعني بحالت کفر از دنيا رفت لَم يَکُن‌ِ اللّه‌ُ لِيَغفِرَ لَهُم چون کافر مرده و کافر مشمول رحمت و مغفرت نخواهد شد، و از اينکه جمله استفاده ميشود که اگر با ايمان از دنيا بروند مشمول مغفرت خواهند شد. وَ لا لِيَهدِيَهُم سَبِيلًا مراد سبيل آخرت که راه بهشت است خداوند آنها را راهنمايي نميکند و راه بهشت بر آنها بسته خواهد شد چنانچه در آيه بعد ميفرمايد وَ لا لِيَهدِيَهُم طَرِيقاً إِلّا طَرِيق‌َ جَهَنَّم‌َ.
240