تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْکُمْ فِي الْکِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُکْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّکُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَ الْکافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً (140)
بعد از ذکر منافقان و موالات آنها با کفار، در عقب آن از مجالست و مخالطت ايشان نهى مى‌فرمايد:
وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْکُمْ فِي الْکِتابِ: و بتحقيق خداوند نازل فرمود بر شما اى مؤمنان در قرآن، أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُکْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها: اينکه چون بشنويد آيات الهى را از قرآن، در حالتى که کافر مى‌شود به آن و سخريه و استهزا کرده مى‌شود به آن، يعنى آيات الهى را به عنوان کفر و استهزاء و استخفاف ذکر کنند. فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ: پس ننشينيد با کافران و مستهزئان. به عبارت ديگر هرگاه ايشان هارب و معاند و مستهزء و غير مرجوّ الايمان باشند، با آنها منشينيد، حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ: تا وقتى که خوض کنند و شروع نمايند در سخنى غير استهزاء و کفر. إِنَّکُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ: بدرستى که آن هنگام که نشست و برخاست کنيد در حين استهزاء با ايشان، مانند ايشان
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 612
باشيد در گناه و معصيت، زيرا که قادر هستيد بر اعراض، با وجود بر اين رضا داريد به صحبت ايشان. يا مثل آنهائيد در کفر، اگر به اين راضى باشيد و در عذاب شريکيد. إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَ الْکافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً:
بدرستى که خداوند جمع کننده منافقان و کافران است در جهنم تمام آنها را، يعنى قاعد و مقعود چنانچه متفق بودند در دنيا بر عداوت مؤمنان و مجتمع بر استهزاء و کفر به آيات الهى، در جهنم هم ايشان را مجتمع فرمايد.
تنبيه: آيه شريفه دلالت است بر تحريم مجالست با کفره نزد کفر آنها به آيات الهى و استهزاء به قرآن، و ايضا دلالت دارد بر وجوب انکار کفر با قدرت بر آن و زوال عذر، و بر آنکه هر که ترک انکار نمايد، با قدرت، مخطى و آثم است، و جايز نيست نشستن در مجلس معصيت؛ چنانچه در کافى از حضرت ابى عبد اللّه عليه السّلام مروى است که:
لا ينبغى للمؤمن ان يجلس مجلسا يعصى اللّه فيه و لا يقدر على تغييره: «1» يعنى:
سزاوار نيست براى مؤمن، اينکه بنشيند در مجلسى که معصيت خدا کنند و قدرت بر تغيير آن ندارد.
و ايضا در کافى مروى است که حضرت رضا عليه السّلام شخصى را از مجالست دائى او عبد الرحمن که اهل ضلالت بود، منع فرمود. عرض کرد:
آنچه خواهد گويد، و به هر اعتقادى که باشد، مرا از آن چه زيان، هرگاه آنچه او گويد من قائل نباشم؟ حضرت فرمود: آيا نمى‌ترسى. که بلائى بر او نازل شود و به همه شما رسد؟ آيا ندانسته‌اى احوال آن شخص قبطى را، وقتى سپاه فرعون از دنبال موسى رسيدند؟ پسر چون سبطى بود، از موسى جدا گشته، توقف نمود که پدرش را نصيحت کند و به موسى ملحق سازد. پدرش مى‌رفت، پسر با او گفتگو و درشتى مى‌کرد، تا به طرفى از درياى سياه رسيده، هر دو غرق شدند. اين خبر به موسى عليه السّلام رسيد، فرمود: او در رحمت خدا
«1» بحار الانوار، جلد 74، صفحه 199، حديث 38.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 613
است، لکن بلا چون نازل شد ناچار به کسى که نزديک گناهکار است مى‌رسد. «1» مجملا آشنائى بيگانگان درگاه عزت، و نزديکى دور کردگان رحمت که پيوسته در معرض عذاب الهى و عرض سهام سطوات ربّانيند، جز به آتش ايشان سوختن، نتيجه‌اى ندارد. و ايضا آيه دلالت دارد بر تحريم مجالست اهل فسق و بدعت، از هر طبقه که باشند. و بعضى از علماء تفسير، و ابن مسعود و ابراهيم و ابو وائل بر آنند و از جمله آنچه ابراهيم گفته، اينست که شخصى در مجلسى سخنى به دروغ گويد و جلساء از آن بخندند. پس ايشان مسخوط حق تعالى باشند. و عمر بن عبد العزيز قائل به اينست. و نقل شده که روزى صائمى با قومى نشسته بود که به شرب خمر مشغول بودند. عمر عبد العزيز، آن صائم را تعزير کرد.
و عياشى در تفسير خود از على بن موسى عليه السّلام در تفسير اين آيه روايت نموده که فرمود: اذا سمعت الرّجل يجحد بالحقّ و يکذب به و يقع فى اهله فقم من عنده و لا تقاعده. «2» يعنى: هرگاه بشنوى که مردى جاحد حق است و تکذيب آن مى‌کند و اهل حق را مذمت نمايد، پس از نزد او برخيز و با او منشين.
و در نهج البلاغه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: الرّاضى بفعل قوم کالدّاخل فيه معهم و على کلّ داخل فى باطل اثمان اثم العمل به و اثم الرّضا به.
يعنى: کسى که راضى باشد به کردار جماعتى، مانند کسى است که داخل شود در آن فعل با ايشان، يعنى براى او است نصيبى از ثواب يا عقاب يا انکار. و بر هر کسى که داخل شود با قومى در فعل معصيتى، دو گناه مى‌باشد:
يکى گناه فعل آن معصيت، و ديگر راضى بودن به فعل عصيان آن قوم.
«1» بحار الانوار، جلد 74، صفحه 195، حديث 25. (با اندکى اختلاف)
«2» تفسير عيّاشى، جلد 1، صفحه 282، حديث 291، «يقع فى الائمة» به جاى «يقع فى اهله».
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 614