اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قَد نَزَّل‌َ عَلَيکُم فِي الکِتاب‌ِ أَن إِذا سَمِعتُم آيات‌ِ اللّه‌ِ يُکفَرُ بِها وَ يُستَهزَأُ بِها فَلا تَقعُدُوا مَعَهُم حَتّي يَخُوضُوا فِي حَدِيث‌ٍ غَيرِه‌ِ إِنَّکُم إِذاً مِثلُهُم إِن‌َّ اللّه‌َ جامِع‌ُ المُنافِقِين‌َ وَ الکافِرِين‌َ فِي جَهَنَّم‌َ جَمِيعاً (140)
و بتحقيق که خداوند نازل فرموده در قرآن مجيد که زماني که شنيديد آيات الهي را و ديديد که کفار و منافقين باين آيات کافر ميشوند و انکار ميکنند و بآنها استهزاء ميکنند در مجلس آنها ننشينيد تا اينکه اينها دست از اينکه کار بر دارند و وارد مطالب ديگري بشوند چنانچه اگر نشستيد و اعراض نکرديد شما هم مثل آنها هستيد در عقوبت و خداوند محققا جمع ميفرمايد کفار و منافقين را در جهنم بالتمام از اينکه آيه شريفه بضميمه اخبار بسياري از کافي و عياشي و کشي و علي بن ابراهيم و شعيب عقرقوقي و ابي عمرو از حضرت صادق و حضرت رضا عليهما السلام استفاده ميشود که جلوس در مجالس معصية مثل مجلس شرب يا مجلس لهو و لعب يا مجلس غيبت و وقيعه و مجالس استهزاء بمقدسات دين يا بانبياء و ائمه عليهم السلام حرام است زيرا ائمّه (ع) تمسک باين آيه و آيات ديگري از قرآن فرمودند مثل آيه وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغوَ أَعرَضُوا عَنه‌ُ قصص آيه 55 وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغوِ مَرُّوا کِراماً فرقان آيه 72 وَ الَّذِين‌َ هُم عَن‌ِ اللَّغوِ مُعرِضُون‌َ مؤمنون آيه 3، بلکه سهم ايمان سمع شمرده‌اند و معلوم است که اينکه موارد مذکوره در اخبار از باب مثال است چنانچه مورد آيه هم از باب مثال است و شامل جميع مجالس معصية ميشود بلکه بسياري از علماء بطلان صلوة را در مجالس معاصي گفتند از باب کون در اينکه مجلس مثل کون در مکان غصبيست و مورد اجتماع امر و نهي ميشود و ترجيح جانب نهي چنانچه در اصول تنقيح شده.
و امّا شرح آيه شريفه‌‌في‌‌که وَ قَد نَزَّل‌َ عَلَيکُم فِي الکِتاب‌ِ دستور الهيست که
جلد 6 - صفحه 243
خداوند در قرآن بيان ميفرمايد و آن اينست که‌‌في‌‌که أَن إِذا سَمِعتُم آيات‌ِ اللّه‌ِ يعني زماني که کفار و منافقين مذاکراتي در آيات الهي ميکنند و شما در آن مجلس حاضر هستيد و آنها‌‌في‌‌که يُکفَرُ بِها وَ يُستَهزَأُ بِها توهين بآيات و کافر بآنها ميشوند و سخريه و استهزاء بآنها ميکنند‌في‌‌که فَلا تَقعُدُوا مَعَهُم در مجلس آنها جلوس نکنيد و با آنها نشست نکنيد که جلوس در مجلس معصيت حرام است، و اينکه حکم البته در مورديست که نتوانيد نهي از منکر کنيد و اثبات حق نمائيد و الّا واجب است جلوگيري از آنها نمودن، و مراد از آيات اعم‌ّ از آيات قرآني است يا معجزات انبياء و ائمه (ع) بلکه انبياء و ائمه و علماء دين هم از آيات الهي هستند چنانچه در آيات سابقه اشاره دارد.
في‌‌که‌حَتّي يَخُوضُوا فِي حَدِيث‌ٍ غَيرِه‌ِ تا عنوان مجلس معصيت از بين برود و عنوان ديگري پيدا کند و صحبت ديگري در بين آنها بيايد که ديگر مانعي ندارد بودن در آن مجلس.
في‌‌که‌إِنَّکُم إِذاً مِثلُهُم اگر در مجلس معصيت بمانيد و لو اينکه شما اهل معصيت نباشيد لکن در عقوبت با آنها شرکت داريد چنانچه در بسياري از آيات و اخبار داريم که حشر با فساق و فجار و کفار و محبت با آنها و اعانت با آنها و رکون با آنها موجب شرکت در عقوبت آنها ميشود مثل وَ تَعاوَنُوا عَلَي البِرِّ وَ التَّقوي وَ لا تَعاوَنُوا عَلَي الإِثم‌ِ وَ العُدوان‌ِ مائده آيه 2، و مثل وَ لا تَرکَنُوا إِلَي الَّذِين‌َ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُم‌ُ النّارُ هود آيه 113، و مثل لا تَتَّخِذُوا اليَهُودَ وَ النَّصاري أَولِياءَ مائده آيه 51، و غير اينها از آيات بسياري و مثل خبر
اينکه الظلمة و اينکه اشباه الظلمه و اينکه اعوان الظلمة فيضرب لهم سرادق من نار
و مثل لا تعاونهم علي بناء مسجد و غير اينها‌في‌‌که إِنَّکُم إِذاً مِثلُهُم مثليت در احکام دنيويه نيست مثل حدود و امثال آن بلکه در عقوبت اخرويست که با آنها محشور خواهد شد.
جلد 6 - صفحه 244
في‌‌که إِن‌َّ اللّه‌َ جامِع‌ُ المُنافِقِين‌َ وَ الکافِرِين‌َ فِي جَهَنَّم‌َ جَمِيعاً قيد جميعا تأکيد عموم است و الّا لفظ جامع و جمع محلّي بالف و لام در المنافقين و الکافرين دلالت بر عموم دارد و اينکه تأکيد براي اينکه است که توهّم نشود که ممکن است جمع محلي بالف و لام تخصيصي بآن وارد شود، و بعبارت ديگر ظهور در عموم دارد و لفظ جميعا نص در عموم است بعلاوه اينکه لسان آبي از تخصيص است سيّما با تأکيد ان‌ّ و جمله اسميه و اشاره به اينکه شما هم که مثل آنها هستيد با آنها مجتمع خواهيد شد.