تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا کُسالى يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْکُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ قَلِيلاً (142)
ترجمه
همانا منافقان مکر ميکنند با خدا و او مکر کننده است با آنها و چون برخيزند بنماز برخيزند بسستى نمايش ميدهند بمردم و ياد نمى‌کنند خدا را مگر کمى.
تفسير
خدعه و حيله و مکر با خدا رياکارى با او است خواه در عقائد باشد خواه در احکام و خدعه خداوند نسبت بآنها آنستکه در ظاهر احکام اسلام را بر آنها مرتب ميسازد و در آخرت آنها را با کفار در جهنم مخلد مى‌فرمايد و نور اسلام را از دل آنها محو مى‌کند يعنى آنها را بحال خودشان واميگذارد و بقلب آنها نمى‌اندازد که اسلام اختيار نمايند چون قابليت ندارند با آنکه در امور دنيوى بسيار با هوش و فراستند که آنرا هم خداوند بآنها عطا فرموده لذا تصور مى‌کنند در امور اخروى هم همين طورند با آنکه بسيار بليد و کودن و نفهمند و تفصيل اين معنى در اوائل سوره بقره در ذيل آيه يخادعون اللّه و الذين آمنوا گذشت و علامت اين قبيل اشخاص آنستکه بسستى و سنگينى و کسالت بنماز اقدام مينمايند مانند کسيکه مجبور بکارى باشد براى آنکه مردم او را به‌بينند و مسلمان بدانند و البته معلوم است چنين کسى تا مردم او را نه‌بينند بياد خدا نميافتد
جلد 2 صفحه 143
آنوقت هم که مى‌افتد براى خاطر مردم است که حقيقة ياد خدا نيست لذا عبادتش علاوه بر آنکه باطل است موجب عقاب اخروى و بعد از ساحت ربوبى است پس ياد خدا در اين قبيل اشخاص کم است بحسب کميّت و کيفيت چون فقط در حضور خلق است آنهم بحسب ظاهر نه واقع و در کافى در ذيل اين آيه قريب باين مضمون را از حضرت امير المؤمنين (ع) نقل نموده است.