تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ اعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَ أَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولئِکَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَ سَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً (146)
إِلَّا الَّذِينَ تابُوا: مگر آنان که از نفاق توبه کنند، وَ أَصْلَحُوا: و به اصلاح آرند آنچه فاسد گردانيده باشند از اسرار و احوال و خبث عقايد در حال نفاق، وَ اعْتَصَمُوا بِاللَّهِ: و تمسک جويند و چنگ زنند به دين حقّه الهيه و سنت سنيّه نبويه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، وَ أَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ: و خالص و پاکيزه گردانند دين خود را براى خدا، يعنى طاعت نکنند، مگر براى رضاى الهى، بر خلاف آنکه در هنگام نفاق قصد مى‌کردند از ريا و سمعه. حاصل آنکه على الحقيقه رجوع کنند از کفر به ايمان، و نفاق به اخلاص، و معصيت به طاعت. فَأُولئِکَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ: پس آن گروه که به توبه و اصلاح و اعتصام و اخلاص موصوفند، با مؤمنان باشند در هر دو سراى. و نفرموده: فاولئک المؤمنون
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 138.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 624
يا: من المؤمنين، به جهت غيظ و غضب بر ايشان. وَ سَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً: و زود باشد که عطا فرمايد خداوند مؤمنان را مزدى بزرگ و ثوابى جميل، و اينان با ايشان شريک باشند.
تنبيه: توبه به منزله ترياقى است براى سموم مهلکه معاصى.
در جامع الاخبار- جابر بن عبد اللّه انصارى روايت نموده که: زنى آمد خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عرض کرد: اى نبى خدا، زنى کشت پسر خود را، آيا براى او توبه هست؟ رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: قسم به آن کسى که جان محمد به دست اوست، اگر کسى بکشد هفتاد پيغمبر را، پس توبه کند و نادم شود و بداند خدا قلب او را که رجوع نمى‌کند به معصيت ابدا، قبول مى‌فرمايد خدا توبه او را و عفو فرمايد از او. بدرستى که باب توبه مفتوح است ما بين مشرق و مغرب، و بتحقيق تائب از گناه، مثل کسى است که گناهى بر او نباشد.
و ايضا فرمود: آيا مى‌دانيد تائب کيست؟ عرض کردند: نه. فرمود: وقتى بنده توبه کند و راضى نگرداند خصماء را، پس نيست تائب. و هر که توبه کند و تغيير ندهد مجلس و طعامش را، پس تائب نيست. و هر که توبه نمايد و تغيير ندهد رفقاى خود را، پس تائب نيست. و هر که توبه کند و زياد ننمايد عبادت خود را، پس تائب نيست. و هر که توبه کند و تغيير ندهد لباسش را، پس تائب نيست. و هر که توبه کند و تغيير ندهد فراش خود را، پس تائب نيست. و هر که توبه کند و باز نشود قلبش و وسيع نگردد دستش، پس تائب نيست. و هر که توبه کند و آرزوى خود را کوتاه نکند و حفظ ننمايد زبان خود را، پس نيست تائب. و هر که توبه کند و پيش نفرستد فضل قوت خود را به دستش، پس نيست تائب. و زمانى که استقامت پيدا کرد بر اين صفات، پس او تائب خواهد بود. «1»
«1» بحار الانوار، جلد 6، صفحه 35 و 36، حديث 52. با اضافه بودن چند عبارت.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 625