تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَ ما قَتَلُوهُ وَ ما صَلَبُوهُ وَ لکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَکٍّ مِنْهُ ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّباعَ الظَّنِّ وَ ما قَتَلُوهُ يَقِيناً (157)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 640
وَ قَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ: و ديگر به سبب گفتن ايشان به زعم باطل، بدرستى که ما کشتيم مسيح را که عيسى بن مريم است، رسول و فرستاده خداى. قوله: رَسُولَ اللَّهِ، اين وصف و مدح خدائى است حضرت عيسى را بر سبيل استيناف، نه قول يهود. و احتمال دارد که قول آن باشد بر سبيل استهزاء. و نظير اينست: إِنَّ رَسُولَکُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْکُمْ لَمَجْنُونٌ. و آنکه وضع ذکر حسن باشد در مکان ذکر قبيح که از ايشان صادر شده باشد وَ ما قَتَلُوهُ: و نکشتند او را، وَ ما صَلَبُوهُ: و بدار نزدند او را، وَ لکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ: و لکن مشتبه شد بر ايشان، وقتى که شبه و مثال عيسى عليه السّلام بر مهتر ايشان افتاد.
و اين قصه بر اين وجه بود که يهودا رئيس يهود، چون ديد دعاى عيسى عليه السّلام بر دشنام دهندگان مستجاب مى‌شود، ترسيد از اينکه در باره آنها نيز دعاى بد کند. پس يهودان را جمع نمود بر قتل آن حضرت و آغاز مناظره نمودند. حضرت عيسى عليه السّلام فرمود: يا معشر اليهود، شما به يقين مى‌دانيد که حق تعالى شما را دشمن مى‌دارد. آنها از اين حرف در غضب شده، قصد او کردند. فرار نموده، در خانه‌اى که در سقف آن روزنه‌اى بود، مخفى شد.
حق تعالى جبرئيل را فرستاد تا عيسى را از آن روزنه به آسمان برد، و ذلک قوله وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ*. يهودا يکى از اصحاب خود را که ططيانوس نام داشت گفت: برو و عيسى را بکش. او داخل خانه شد و هر چه تجسس کرد نيافت.
يهودا گمان برد که عيسى با او در کارزار است. پس به قصد اعانت وارد شد، خداوند شبه عيسى را بر او افکند. ططيانوس را گرفتند، هر چه فرياد کرد من عيسى نيستم، قبول نکرده، او را کشتند، و بر درختى آويختند. بعد از قتل او، جمعى گفتند: در اين خانه عيسى و صاحب ما بود. اگر مقتول عيسى است، صاحب ما کجا، و اگر صاحب ما باشد، عيسى کو. گويند: شبه عيسى بر صورت ططيانوس بود نه تمام اعضا. پس از قتل، صورت او مشابه عيسى و باقى اعضا مماثل ططيانوس، از اين جهت بر ايشان مشتبه شد.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 641
قتاده و سدى و مجاهد از وهب نقل نموده‌اند که عيسى با هفده نفر از حواريين در جائى بود. يهود چون اطراف آنها را گرفتند، خداوند شبه عيسى عليه السّلام را بر همه آنها افکند. از مشاهده اين واقعه متعجب و گفتند: ما را مسحور کرده‌ايد، اگر نگوئيد عيسى در ميان شما کدام است، تمام شما را مى‌کشيم. حضرت عيسى گفت: کيست جان خود را فداى من کند؟ يکى از آنها «سرخس» نام، برخاست گفت: منم. او را کشتند، لذا امر بر يهود مشتبه و يقينا ندانستند که او عيسى باشد.
محمد بن اسحق گفته: چون قصد عيسى کردند، فرار و در محلى پنهان شد.
يکى از حواريون، منافق بود، گفت: مرا چه مى‌دهيد تا عيسى عليه السّلام را نشان دهم؟ گفتند: سى درم. آن را گرفته، ايشان را به در خانه برد، خود وارد و نزد عيسى آمده، گفت: قوم تو را مى‌خواهند بکشند. خداوند، عيسى عليه السّلام را به آسمان برد و شبه او را بر آن منافق افکند. او را گرفتند و کشتند.
در حيات القلوب از حضرت امام رضا عليه السّلام منقول است که چون يهود خواستند عيسى را بکشند، خدا را خواند و قسم داد به حق ما اهل بيت. پس حق تعالى او را از کشتن نجات داد و به آسمان برد. «1» ايضا به سندهاى معتبر از حضرت امام حسن عليه السّلام منقول است که عيسى را در شب بيست و يکم ماه رمضان به آسمان بردند. «2» وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ: و بدرستى که آنانکه اختلاف کردند در شأن عيسى، به اين وجه که بعضى يهود گفتند او کاذب بود، و لذا او را به حق کشتيم، و جمعى گفتند اگر اين عيسى است، پس صاحب ما کجاست. و برخى تردد نمودند، و گروهى گفتند وجه، وجه عيسى و بدن، بدن صاحب ما.
دسته‌اى گفتند هر که از عيسى شنيده باشد که حق تعالى مرا به آسمان خواهد
«1» بحار الانوار، جلد 14، صفحه 339.
«2» بحار الانوار، جلد 14، صفحه 335، حديث 1.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 642
برد، پس او به آسمان رفته. قومى ديگر گفتند: صلّب النّاسوت و صعد الّلاهوت.
يعنى: ناسوت را که باطل است، بر دار کردند و لاهوت که حق است به آسمان رفت. و از اين جماعت گروهى گفتند: او اله است، او را نتوان کشت. و بعضى گفتند پسر خدا است، کسى بر او راه نيابد. اين جماعت مختلف الاقوال، لَفِي شَکٍّ مِنْهُ: هر آينه در گمان و تردّد بودند از او در اقوال خود، و يقين ندانستند که صورت حال بر چه منوال تحقق يافته. ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ:
نيست مر جهودان را به عيسى و قتل او، هيچ علمى، إِلَّا اتِّباعَ الظَّنِ: مگر پيروى ظن را، يعنى بر طريق گمان چيزى مى‌گفتند، نه بر سبيل علم و يقين. وَ ما قَتَلُوهُ يَقِيناً: و نکشتند عيسى را کشتنى به يقين، چنانچه دعوى مى‌کردند که انّا قتلنا المسيح. يا نکشتند او را در حالتى که به يقين دانند که مقتول اوست. يا آنکه در علم او مبالغه و جدّ و جهد نکردند تا حقيقت حال او بر ايشان ظاهر گردد. و اول اصح و اشهر و اليق است به سياق آيه.