تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لکِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْکَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلائِکَةُ يَشْهَدُونَ وَ کَفى بِاللَّهِ شَهِيداً (166)
شأن نزال آورده‌اند که جمعى از رؤساى يهود خدمت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمدند و حضرت به آنها فرمود به خدا شما مى‌دانيد که من پيغمبر خدايم. گفتند: ما نمى‌دانيم و هيچ شاهدى در اين باب نزد ما نيست.
آيه شريفه نازل شد که ايشان شهادت نمى‌دهند؛ لکِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْکَ: لکن خدا شهادت مى‌دهد و تبيين و تقرير نبوت تو مى‌کند به آنچه نازل فرموده به تو که قرآن باشد، معجزى است روشن و دلالتى هويدا بر نبوت خاصّه تو. در انوار گفته: آيه استدراک است از مفهوم ما قبل آن. پس گوئيا چون تعنت کردند بر آن حضرت به سؤال کتابى که بر ايشان نازل سازد، و حق تعالى احتجاج فرمود به قوله: إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْکَ. بعد از آن فرمود که: انّهم لا يشهدون و لکن اللّه يشهد و انّهم انکروه و لکنّ اللّه يبيّنه و يقرّره.
أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ: نازل فرمود قرآن را در حالتى که متلبس بود به علمى که خاص بود به ذات اقدس الهى. و آن علم او بود به تأليف آن بر نظمى که تمام فصحا و بلغاى اولين و آخرين را عاجز ساخته از اتيان يک آيه به مثل آن، چنانچه زمان حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که نهايت ظهور علم فصاحت و بلاغت
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 656
بود کملين آنها هر چه جهد نمودند، در اتيان به مثل آن، نتوانستند. عاقبت به عجز خود اعتراف نمودند. يا آنکه انزال فرمود به علم او به حال کسى که مستعد نبوت و مستاهل نزول قرآن است بر او. يا نازل فرمود به علم آنکه مردمان در معاش و معاد خود محتاجند به آن. وَ الْمَلائِکَةُ يَشْهَدُونَ: و ملائکه نيز شهادت مى‌دهند به نبوت تو. در اين تنبيه است بر آن که ملائکه تأديه علم خود مى‌کنند به صحّت دعوت نبوت آن حضرت، بر وجهى که مستغنى هستند از نظر، يعنى علم ايشان محيط است بر صحّت نبوت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بدون احتياج ايشان به نظرى و تأملى در آن: و اين نوع علم از خواص ملائکه، و ايشان را داعى نيست به عالم شدن به امثال اين علم، مگر به وسيله فکر و نظر.
پس اگر اين منکران اتيان مى‌نمودند به نظر صحيح و فکر صواب، هر آينه عارف مى‌شدند به نبوت تو و شهادت مى‌دادند به آن، همچنان که ملائکه عارفند به آن و شهادت مى‌دهند بر آن؛ و چون به سبب فرط عناد و انکار در اين باب نظر نکردند، لا جرم بر آن بماندند. وَ کَفى بِاللَّهِ شَهِيداً: و کافى است به خداى شاهد، به اقامه حجج و صحت نبوت تو. پس مستغنى است از استشهاد به غير، لذا ملول و غمگين مشو از آنکه اهل کتاب به جهت فرط عناد گويند: ما انزل اللّه على بشر من شى‌ء بعد موسى. در اين آيه تسليه خاطر حضرت رسالت است از تکذيب مکذبان.
تنبيه: بدان که حق تعالى در قرآن مجيد به هفت چيز شهادت داده: اول- بر وحدانيت خود که: شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ. دوم- بر نبوت حضرت خاتم الانبياء صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که: وَ کَفى بِاللَّهِ شَهِيداً محمّد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. سوم- بر افعال بندگان که وَ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلى ما تَعْمَلُونَ. چهارم- شهادت او بر همه اشياء که: أَ وَ لَمْ يَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ.
پنجم- بر کذب منافقان که: وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَکاذِبُونَ. ششم- بر شريعت مصطفويه که: قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَکُمْ. هفتم- بر صحت قرآن که:
لکِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْکَ.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 657
تبصره: قرآن نسخه جامعه‌اى است که فوائد روحى و جسمى و دنيائى و آخرتى عموم طبقات مردم را در هر ازمنه‌اى حاوى مى‌باشد تا روز قيامت. که اگر عمل به احکام آن شود، کليه فساد از عالم برطرف و نظام اتقن حاصل آيد.
امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمايد: و اعلموا انّ هذا القرآن هو النّاصح الّذى لا يغشّ و الهادى الّذى لا يضلّ و المحدّث الّذى لا يکذب و ما جالس هذا القران احد الّا قام عنه بزيادة او نقصان زيادة فى هدى او نقصان من عمى.
مى‌فرمايد: بدانيد بدرستى که اين قرآن، نصيحت کننده‌اى است که خيانت نمى‌کند، و راه نماينده‌اى است که گمراه نمى‌سازد، و سخن گوينده‌اى است که دروغ نمى‌گويد، و ننشست اين قرآن با احدى مگر که برخاست از مجلس او به زياده‌اى يا کمى، زيادتى در هدايت و فيروزى به سعادات يا کمى از کوردلى و ضلالت. و بدانيد اى مردمان بدرستى که نيست براى احدى بعد از قرآن احتياجى به هدايت و کمالات نفسانيه، و نيست احدى را پيش از قرآن غنى به ايمان و صفاهاى روحانيه. پس طلب شفا کنيد به او از دردهاى خود که جهل و اصناف رذائل است، و استعانت جوئيد به او بر سختى خود در دام شواغل. پس بدرستى که در قرآن شفائى است از بزرگترين دردها که آن کفر به توحيد و نبوت و نفاق و منحرف شدن از جاده شريعت و گمراهى در باطل است.