اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَستَفتُونَک‌َ قُل‌ِ اللّه‌ُ يُفتِيکُم فِي الکَلالَةِ إِن‌ِ امرُؤٌ هَلَک‌َ لَيس‌َ لَه‌ُ وَلَدٌ وَ لَه‌ُ أُخت‌ٌ فَلَها نِصف‌ُ ما تَرَک‌َ وَ هُوَ يَرِثُها إِن لَم يَکُن لَها وَلَدٌ فَإِن کانَتَا اثنَتَين‌ِ فَلَهُمَا الثُّلُثان‌ِ مِمّا تَرَک‌َ وَ إِن کانُوا إِخوَةً رِجالاً وَ نِساءً فَلِلذَّکَرِ مِثل‌ُ حَظِّ الأُنثَيَين‌ِ يُبَيِّن‌ُ اللّه‌ُ لَکُم أَن تَضِلُّوا وَ اللّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيم‌ٌ (176)
از شما سؤال ميکنند بيان حکم را بفرما خداوند بيان ميفرمايد در مورد کلاله خواهر و برادر اگر مردي مرد و اولاد ندارد و از براي او است يک خواهر نصف آنچه گذارده ميبرد و اگر خواهر مرد و اولاد ندارد برادر تمام ارث را ميبرد و اگر دو خواهر دارد دو سوم مال را ميبرند بالمناصفه و اگر خواهر و برادر دارد تمام مال را ميبرند برادرها دو برابر خواهرها يعني هر برادري دو برابر خواهر ميبرد بيان ميفرمايد براي شما که گمراه نشويد و خدا بهر چيزي عالم است
(اشکال)
در اوائل سوره خداوند براي خواهر و برادر شش يک قرار داده در آيه 12 ميفرمايد وَ إِن کان‌َ رَجُل‌ٌ يُورَث‌ُ کَلالَةً أَوِ امرَأَةٌ وَ لَه‌ُ أَخ‌ٌ أَو أُخت‌ٌ فَلِکُل‌ِّ واحِدٍ مِنهُمَا السُّدُس‌ُ فَإِن کانُوا أَکثَرَ مِن ذلِک‌َ فَهُم شُرَکاءُ فِي الثُّلُث‌ِ الاية و در اينکه آيه براي يک خواهر نصف معين فرموده و براي دو خواهر دو ثلث.
(جواب)
اما در آنجا راجع بخواهر امي است و در اينجا راجع بابي و ابويني است يَستَفتُونَک‌َ فتوي بيان حکم است و استفتاء سؤال از بيان حکم است که از حضرتش سؤال کردند قُل‌ِ اللّه‌ُ يُفتِيکُم خداوند بيان ميفرمايد فِي الکَلالَةِ تفسير کلالة در اول سوره گذشت و بمقتضاي حديث منقول از حضرت صادق (ع) مراد اخوة و اخوات است و البته ميراث آنها در طبقه دوم است زيرا طبقه اول ابوين و اولاد
جلد 6 - صفحه 285
هستند هر چه نازل شوند و طبقه دوم اجداد و جدات و اخوات هستند و ميراث آنها دو قسم است بالفرض و بالنصيب و آيه بالفرض را متذکر مينمايد و آن اگر اخوه و اخوات امي باشند نصيب من يتقرب به را ميبرند که مادر باشد که در اوائل سوره بيان شده که اگر يکي باشند سدس ميبرند و اگر دو ببالا باشند ثلث ميبرند و تقسيم بين آنها بالسويه است ذکر و انثي، و اما اگر ابويني باشند يا با فقد ابويني ابي تنها باشند اينکه آيه بيان ميفرمايد إِن‌ِ امرُؤٌ هَلَک‌َ و هلاکت عبارت از موت است و لَيس‌َ لَه‌ُ وَلَدٌ که جزو طبقه اول است و با وجود او ميراث بطبقه دوم نميرسد چنانچه اگر والدين هم باشند چون جزو طبقه اولند ارث بخواهر و برادر نميرسد بلي آنها حاجب ام ميشوند که تفصيلش گذشت که در صورت نبودن اخوه و اخوات مادر ثلث ميبرد و بقيه بپدر ميرسد و با وجود آنها مادر سدس ميبرد و بقيه راجع بپدر است.
وَ لَه‌ُ أُخت‌ٌ ابويني يا ابي فَلَها نِصف‌ُ ما تَرَک‌َ و بقيه اگر زوجه و اجداد و جدات نباشند بهمين خواهر ميرسد بالنصيب وَ هُوَ يَرِثُها إِن لَم يَکُن لَها وَلَدٌ که اگر خواهر بميرد و طبقه اول نباشند تمام ارث ببرادر ميرسد.
فَإِن کانَتَا اثنَتَين‌ِ يعني متوفي چه مرد باشد و چه زن اگر دو خواهر دارد و طبقه اولي نيستند دو ثلث ميبرند بالفرض فَلَهُمَا الثُّلُثان‌ِ مِمّا تَرَک‌َ و اگر وارث ديگري در اينکه طبقه مثل اجداد و جدات نيستند و زوج يا زوجه هم ندارد ثلث ديگر را بالنصيب ميبرند.
وَ إِن کانُوا إِخوَةً رِجالًا وَ نِساءً که اگر متوفي برادر و خواهر هر دو را دارد چه متعدد باشند يا نباشند ولي ابويني يا ابي با فقد ابويني تمام مال تقسيم بين آنها ميشود برادر دو برابر خواهر فَلِلذَّکَرِ مِثل‌ُ حَظِّ الأُنثَيَين‌ِ و فروع بسياري داريم که در کتاب ميراث متعرض هستند و يک قسمت آنها را در اول سوره متعرض شديم
جلد 6 - صفحه 286
يُبَيِّن‌ُ اللّه‌ُ لَکُم أَن تَضِلُّوا يعني خداوند بيان احکام ارث را فرمود که اگر بيان نفرموده بود شما بضلالت ميافتاديد کانه تقديريست که سياق کلام دلالت دارد وَ اللّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيم‌ٌ.
تمت بعون اللّه و توفيقه سورة مبارکة النساء في ليلة العشرين من ذي القعدة الحرام سنه 1377 بيد مؤلفه الحاج سيد عبد الحسين طيب ايده اللّه تعالي في الدارين و يتلوها بتوفيقه و تأييده انشاء اللّه تعالي سورة المائدة و الحمد للّه و الصلاة علي محمّد و آله صلّي اللّه عليه و آله و سلّم
جلد 6 - صفحه 287
تفسير سوره مائده
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم الحمد للّه رب‌ّ العالمين و صلي اللّه علي محمّد و آله الطاهر و اللعن علي اعدائهم اجمعين بيد مؤلفه الحاج سيد عبد الحسين طيب آيات آن بنا بر معروف بين قراء 120 آيه، بعضي گفتند 123 بعضي 125 آيه، و فضيلت آن از شيخ صدوق (ره) بسند خود از ابي جارود از حضرت باقر عليه السّلام فرمود
(من قرء سورة المائدة في کل خمس لم يلبس ايمانه بظلم و لم يشرک بربه احدا)
و از ابي بن کعب از حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که فرمود هر کس سوره مائده را بخواند عطاء ميشود باو بعدد نفوس تمام يهود و نصاري ده حسنه و محو ميشود از او ده سيئه و رفع ميشود براي او ده درجه.
و از امير المؤمنين عليه السّلام مرويست که اينکه سوره قبل از وفات پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم دو ماه يا سه ماه نازل شده و هيچ آيه آن نسخ نشده و غير اينها مروي در کتب تفاسير، قال اللّه تبارک و تعالي.