اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا أَوفُوا بِالعُقُودِ أُحِلَّت لَکُم بَهِيمَةُ الأَنعام‌ِ إِلاّ ما يُتلي عَلَيکُم غَيرَ مُحِلِّي الصَّيدِ وَ أَنتُم حُرُم‌ٌ إِن‌َّ اللّه‌َ يَحکُم‌ُ ما يُرِيدُ «1»
اي کساني که ايمان آورديد بايد بعقدهاي خود وفاء کنيد حلال شده است
جلد 6 - صفحه 288
بر شما بچه‌هاي تو دلي انعام مثل شتر و گاو و گوسفند و بز و غير اينها از حيوانات حلال گوشت مگر آنچه بر شما تلاوت ميشود از حيوانات محرمة الاکل غير محلي الصيد و حال آنکه شما محرم باشيد محققا خداوند هر چه اراده فرمايد حکم ميکند يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب اگر چه بمؤمنين است لکن احکام الهيه براي جميع افراد بشر است و تمام محکوم بآنها هستند، و وجه اختصاص خطاب بمؤمنين ممکن است از جهت اينکه باشد که کفار ترتيب اثر بر اوامر الهيه نميکنند، و ممکن است از جهت اينکه باشد که عقود و عهود آنها شرعيت ندارد و واجب نيست که بآنها وفاء کنند بلکه بسا حرام ميشود.
أَوفُوا بِالعُقُودِ وفاء بمعني ترتيب اثر است و العقود جمع محلي بالف و لام مفيد عموم است و مراد بعقود مطلق قرار داد است شامل جميع معاملات بين المسلمين ميشود از بيع و صلح و اجاره حتي شروط ابتدائيه را هم ميگيرد و قرارداد بين خالق و مخلوق و بين نبي و امت و بين امام و رعيت و بين زوج و زوجه و شامل نذور و عهود هم ميشود لذا در بعض اخبار تفسير شده بعهود و در بعضي تعبير شده بعهد ولايت و در بعضي ببيعت و تمام اينها بيان مصاديق است منافي با عموم نيست و بالجمله خروج عقود جائزه يا شروط ابتدائيه محتاج بدليل مخصص است و الا آيه بعمومه شامل جميع آنها ميشود و از اينجا است که مي‌گوييم اصل در کليه معاملات لزوم است الا ما خرج بالدليل بلي شامل ايقاعات نميشود زيرا از تحت اينکه عنوان خارج است و همچنين قراردادهاي غير مشروع و معاملات فاسده و وعده‌هاي محرمه خارج است و شامل نميشود مثل بيع ربوي و بيع اشياء محرمه مثل شراب و آلات لهو و مجسمه ذي روح و مکاسب محرمه و قمار و امثال اينها.
(تنبيه)
منافات ندارد اينکه عموم با اينکه در هر عقد و عهد و التزامي شارع مقدس
جلد 6 - صفحه 289
شرائطي مقرر فرموده باشد مثل شرائط بيع و متبايعين و عوضين و نحو اينها که بدون آنها فاسد است و از تحت عموم خارج است.
أُحِلَّت لَکُم بَهِيمَةُ الأَنعام‌ِ بهيمه در اخبار بسياري تفسير شده ببچه تو دلي که تذکيه آن بتذکيه مادر آنها است، و مراد از انعام حيوانات چهارپاست که حلال گوشت باشند مثل شتر، گاو، گوسفند و غير اينها و شامل محرم الاکل نميشود، و بعبارة اخري حيوان حرام گوشت بچه او هم حرام گوشت و جاي احتمال حليت در آنها نيست فقط مورد احتمال اينست که حيوان حلال گوشت که بايد شرايط تذکيه در او باشد و بدون تذکيه ميته است آيا به در رحمش که پس از تذکيه مادرش در رحم بميرد آيا جزو ميته است چون بچه تذکيه نشده يا مذکي است بتذکيه مادر، آيه دلالت دارد که مذکي است و حلال است و تذکيه جداگانه نميخواهد إِلّا ما يُتلي عَلَيکُم که بعد از اينکه ايه تلاوت ميشود حُرِّمَت عَلَيکُم‌ُ المَيتَةُ وَ الدَّم‌ُ الاية.
غَيرَ مُحِلِّي الصَّيدِ وَ أَنتُم حُرُم‌ٌ محلي الصيد جمع مضاف است و نون محلين باضافه ساقط شده و کلمه مفتوح است بنا بر حاليت، و اختلاف شد بين مفسرين بعضي گفتند حال است براي ضمير اوفوا که مرجعش الّذين آمنوا است، و بعضي گفتند حال است از براي ضمير کم در کلمه احلت لکم، و بعضي گفتند حال است براي ضمير کم در کلمه الا ما يتلي عليکم، و بر اينکه تقادير معني مختلف ميشود بر تقدير اول معني اينکه ميشود واجب است وفاء بعقود غير از عقدي که بر صيد واقع ميشود در حال احرام از آنهايي که حلال ميدانند صيد را.
و بر تقدير دوم معني اينکه ميشود که حلال است بر شما بهيمة الانعام غير صيد محلين در حالي که شما محرم هستيد و بمنزله عطف است بر الا ما يتلي عليکم و غير محلي الصيد و انتم حرم که حرام است.
جلد 6 - صفحه 290
و بر تقدير سوم استثناء از استثناء است مثل اينکه بگويي اکرم العلماء الا الفساق منهم الا زيد که زيد با اينکه عالم فاسق است واجب الاکرام است، لکن احتمال اول و سوم بسيار بعيد است و خلاف ظاهر آيه است و ظاهر آيه همان احتمال ثانيست که احتمال وسط باشد و خير الامور اوسطها شامل است در اينکه مورد
(بيان ذلک)
اما احتمال اول مفادش اينکه ميشود که محلين صيد واجب نيست براي آنها وفاء به هيچ گونه عقد و عهدي تا مادامي که محرم هستند و اينکه قطعا مراد نيست.
و اما احتمال سوم مفادش اينکه ميشود که در حال احرام حلال است و تذکيه آن بتذکيه مادر او است غير از بهيمه انعام در حال احرام و مراد انعام وحشيه است که صيد آنها حرام است مثل آهو و بز کوهي و ساير حيوانات وحشيه زيرا انعام اهلي مانعي ندارد خوردن آنها و بچه‌هاي آنها.
إِن‌َّ اللّه‌َ يَحکُم‌ُ ما يُرِيدُ زيرا اراده او علم بصلاح است و حکمش هم بر طبق صلاح است و تابع اراده او است.