اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا کُونُوا قَوّامِين‌َ لِلّه‌ِ شُهَداءَ بِالقِسطِ وَ لا يَجرِمَنَّکُم شَنَآن‌ُ قَوم‌ٍ عَلي أَلاّ تَعدِلُوا اعدِلُوا هُوَ أَقرَب‌ُ لِلتَّقوي وَ اتَّقُوا اللّه‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ خَبِيرٌ بِما تَعمَلُون‌َ «8»
اي کساني که ايمان آورديد بوده باشيد بسيار پا بر جا در اطاعت پروردگار
جلد 6 - صفحه 313
خود و ترک مخالفت او قربة الي اللّه خالصا لوجه اللّه و در مورد شهادت بعدل شهادت دهيد و وادار نکند شما را سرزنش قومي که بر خلاف عدل رفتار کنيد بعدالت عمل کنيد که نزديک‌ترين چيزي است بتقوي و تقوي داشته باشيد محققا خداوند باعمال شما با خبر است.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا تکاليف و لو بر تمام مکلفين است لکن کفار همان کفر آنها بر خلاف فرمان خدا است و تمام ايمان نياورند ممکن نيست قيام باوامر و نواهي الهي نمايند لذا خطاب متوجه مؤمنين است.
کُونُوا قَوّامِين‌َ لِلّه‌ِ قيام بمعني ايستادگي است و قيام بهر امري بحسب خود او است، يکي از اسامي الهي قائم است مي‌گويي يا قائم يا دائم قيام بوظائف ربوبي دارد از خلق و رزق و عنايات و تفضلات و ساير شئونات خداوندي، يکي از القاب حضرت بقية اللّه قائم است قيام بامور و شئون امامت ميفرمايد، اقامه نماز بر پا داشتن نماز است، تاجر قيام بامر تجارت، زارع بامر زراعت، سلطان بامور سلطنتي و هکذا، و قيام للّه بر پا داشتن دين خدا است و بر خلاف آن رفتار نکردن است شُهَداءَ بِالقِسطِ قسط از لغة اضداد است بر عدل و ظلم اطلاق ميشود وَ نَضَع‌ُ المَوازِين‌َ القِسطَ لِيَوم‌ِ القِيامَةِ انبياء آيه 47 فَإِن فاءَت فَأَصلِحُوا بَينَهُما بِالعَدل‌ِ وَ أَقسِطُوا إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُقسِطِين‌َ حجرات آيه 9 وَ أَمَّا القاسِطُون‌َ فَکانُوا لِجَهَنَّم‌َ حَطَباً جن آيه 15، و اينجا بمعني اول است يعني در حق يکديگر شهادت بعدالت دهيد رفاقت و قوميت و ساير جهات را منظور نياوريد که بر خلاف حق شهادت دهيد.
وَ لا يَجرِمَنَّکُم شَنَآن‌ُ قَوم‌ٍ عَلي أَلّا تَعدِلُوا بجرم و معصيت نيندازد بد گويي قومي شما را که بر خلاف عدل شهادت دهيد که شهادت زور يکي از گناهان کبيره است و عقوبت شديد دارد.
اعدِلُوا هُوَ أَقرَب‌ُ لِلتَّقوي عدل سه قسم است: 1- عدل شرعي که عبارت
جلد 6 - صفحه 314
است از حالت نفساني که در اثر ايمان خوفي ايجاد ميشود که آن حالت خوف باعث ميشود بر ترک معاصي کبيره و اصرار بر صغائر و منافيات مروت و بر فعل واجبات و اينکه عدالت موضوع احکام بسياري است: جواز اقتداء و جواز تقليد و نفوذ حکم و شاهد طلاق و قبولي شهادت و غير اينها و در آيه شريفه يَحکُم‌ُ بِه‌ِ ذَوا عَدل‌ٍ مِنکُم مائده آيه 65، و آيه شريفه وَ أَشهِدُوا ذَوَي عَدل‌ٍ مِنکُم طلاق آيه 2، مراد اينکه عدل است.
2- عدل اخلاقي است که بايد متخلق بجميع اخلاق حميده که متوسط بين دو دسته از اخلاق ذميمه است در طرف افراط و تفريط مثل علم متوسط بين سفسطه و جهل و شجاعت متوسط بين تهور و جبن و سخاوت بين بخل و اسراف و تبذير. و تواضع بين تکبر و ذلة و هکذا.
3- عدل معاشرتي است که بين النّاس بعدل رفتار کند حق کسي را بديگري ندهد و حق کسي را پايمال نکند و حق کسي را نبرد، و ظاهرا مراد از اينکه آيه بمناسبت جمله قبل همين عدل باشد و اقربيت هر يک بتقوي واضح و روشن است بلکه عين تقوي است.
وَ اتَّقُوا اللّه‌َ مکرر تذکر داده‌ايم که وجوب تقوي عقلي است و اوامر بآن ارشادي است و اعمال مولويت در آنها نشده و بر مخالفت آن عقوبتي جز عقوبت ترک واجبي يا فعل حرامي چيز ديگر مترتب نميشود إِن‌َّ اللّه‌َ خَبِيرٌ بِما تَعمَلُون‌َ معني ظاهر است.