آیه ۸ سوره مائده

سوره مائده(المائدة)، آیه ۸ · جزء ۶ · صفحه ۱۰۸

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! همواره برای خدا قیام کنید، و از روی عدالت، گواهی دهید! دشمنی با جمعیّتی، شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند! عدالت کنید، که به پرهیزگاری نزدیکتر است! و از (معصیت) خدا بپرهیزید، که از آنچه انجام می‌دهید، با خبر است!

معنی کلمات و عبارات
«قَوَّامِینَ»: کسانی که مجدّانه در انجام واجبات می‌کوشند و بر آنها دوام دارند. تلاشگران راه عدل و داد. «شُهَدَآءَ بِالْقِسْطِ»: گواهانی که دادگرانه گواهی می‌دهند و از این و از آن جانبداری نمی‌کنند. «لا یَجْرِمَنَّکُمْ»: شما را بر آن ندارد. «شَنَآنُ»: دشمنانگی. بغض.
نزول

سال ۲۳ بعثت(دوره مدنی) · این آیه در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. بازپخش وحی در این سال

شأن نزول

«شیخ طوسی» گوید: عبدالله بن کثير گويد: اين آيه درباره يهود نازل شده هنگامى که رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به طرف قلعه و ديوار بنى‌قريظه رفت که به آن‌ها ديه بپردازد ولى يهوديان کوشش داشتند که پيامبر را به قتل برسانند سپس اين آيه نازل گرديد.

طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج ‌۳، ص ۲۳۱. محمدباقر محقق،‌ نمونه بينات در شأن نزول آيات از نظر شیخ طوسی و ساير مفسرين خاصه و عامه، ص ۲۷۴. شرح اين قضيه در ضمن گفتار شأن و نزول آيه بعد يعنى آيه ۱۱ ذكر شده است.

در آن زمان چه می‌گذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱- مؤمنان باید همواره براى خدا قیام کنند و بر اساس حق، شهادت دهند. «یأیها الذین ءامنوا کونوا قومین للّه شهداء بالقسط» «قوّام» صیغه مبالغه است و دلالت بر دوام دارد، یعنى عادت شما باید قیام براى خدا باشد. و «قسط» به معناى عدل و حق است. ۲- اعمال انسان باید براى خدا باشد. «یأیها الذین ءامنوا کونوا قومین للّه» مراد از «قیام» مى تواند انجام تمامى اعمالى باشد که خداوند به آنها امر کرده است. ۳- مؤمنان باید همواره مجریان عدالت باشند. «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط» بر مبناى باب تنازع مى توان گفت که «بالقسط» علاوه بر تعلق به کلمه «شهداء»، به کلمه «قوامین» نیز ارتباط دارد. آیه ۱۳۵ از سوره نساء، این معنا را تأیید مى کند. ۴- لزوم رعایت قسط و عدالت به هنگام اداى شهادت «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط» ۵- شهادت به قسط، در گرو عادت آدمى به انجام اعمال براى خداوند است. «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط» تقدیم ذکرى «قومین» بر «شهداء» اشاره به این حقیقت دارد که شهادت به قسط، متفرع بر قیام للّه است. ۶- شهادت به قسط و تلاش در جهت برپایى عدالت، باید براى جلب رضایت خداوند باشد.* «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط» در برداشت فوق کلمه «للّه» براى «شهداء»، به قرینه «قومین للّه»، در تقدیر گرفته شده است. ۷- لزوم نظارت مؤمنان بر اجراى قسط در جامعه* «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط» «شاهد» در لغت به معناى حاضر آمده است. بنابراین حضور مؤمنان به قسط، به معناى نظارت آنان بر اجراى قسط است. ۸- دشمنى و کینه با یک گروه، نباید مانع اجراى عدالت نسبت به آنان گردد. «و لایجر منکم شنئان قوم على الا تعدلوا» در برداشت فوق مصدر (شنئان) اضافه به مفعول (قوم) گرفته شده و فاعل آن حذف شده است. یعنى شنئانکم لقوم. ۹- بى عدالتى حتى در مورد دشمنان، ناپسند و حرام است. «و لایجر منکم شنئان قوم على الا تعدلوا» ۱۰- اهتمام اسلام به لزوم اجراى عدالت و قسط، حتى در مورد دشمنان «شهداء بالقسط و لایجر منکم شنئان قوم على الا تعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوى» ۱۱- لزوم رعایت عدالت در روابط خارجى «و لایجر منکم شنئان قوم على الا تعدلوا» ۱۲- احساسات، زمینه انحراف از عدالت «و لایجر منکم شنئان قوم على الا تعدلوا» ۱۳- احساسات باید تحت الشعاع عدالت باشد. «و لایجر منکم شنئان قوم على الا تعدلوا اعدلوا» ۱۴- عدالت، حتى نسبت به دشمنان، نزدیکترین راه براى تحصیل تقوا «اعدلوا هو اقرب للتقوى» نزدیکتر بودن عدالت به تقوا، نسبت به سایر طاعات است. یعنى رعایت عدالت از دیگر طاعات براى نیل به تقوا نزدیکتر است، نه اینکه عدالت از بى عدالتى به تقوا نزدیکتر باشد. ۱۵- تقوا، ملاک ارزشگذارى در پیشگاه خداوند «اعدلوا هو اقرب للتقوى» چون خداوند براى ترغیب به عدالت آن را وسیله اى براى نیل به تقوا به شمار آورده، معلوم مى شود هدف اصلى از اوامر الهى رسیدن انسانها به تقواست. ۱۶- عدالت، جلوه و نشانه اى از تقوا «اعدلوا هو اقرب للتقوى» ۱۷- لزوم رعایت تقوا و پرواداشتن از خداوند «و اتقوا اللّه» ۱۸- قیام براى خدا، شهادت به حق و برپا داشتن قسط، نشانه و جلوه اى از تقوا «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط ... و اتقوا اللّه» ۱۹- آگاهى همه جانبه خداوند به تمامى اعمال آدمى «إنّ اللّه خبیر بما تعملون» ۲۰- خداوند، خبیر است. «إنّ اللّه خبیر» ۲۱- هشدار و تهدید خداوند نسبت به کسانى که به حق شهادت ندهند و براى خدا قیام نکنند. «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط ... و اتقوا اللّه إنّ اللّه خبیر بما تعملون» ۲۲- هشدار الهى به مؤمنان نسبت به عدم اجراى عدالت، حتى در مورد دشمنان «اعدلوا ... و اتقوا اللّه إنّ اللّه خبیر بما تعملون» ۲۳- اعتقاد به آگاهى خدا از اعمال انسان، زمینه قیام براى خدا، شهادت به قسط، اجراى عدالت و تحصیل تقواست. «کونوا قومین للّه شهداء بالقسط ... و اتقوا اللّه إنّ اللّه خبیر بما تعملون»
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
  • ممنوعیّت رفتارهای غیر عادلانه با مخالفان، با انگیزه کینه و دشمنی با انها+۱ آیه
  • سفارش خداوند به اخلاص در عمل
  • اجرای عدالت و شهادت به حق، مقتضای ایمان+۱ آیه
  • بغض، زمینهساز انحراف از عدالت
  • جایز نبودن بیعدالتی نسبت به دشمنان، به جهت بغض با انان
  • جایز نبودن تجاوز به دشمنان، به سبب بغض با انان+۱ آیه
  • لزوم اجرای عدالت و قسط، حتی در مورد مشرکان مبغوض مؤمنان
  • لزوم پرهیز مؤمنان از تجاوز به حقوق انسانها، حتّی نسبت به دشمنان مبغوض خود+۱ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۴ آیه
  • تعصّبات کینهتوزانه، زمینه انحراف از عدالت+۱ آیه
  • اجرای عدالت، زمینهساز نایل شدن انسان به تقوا+۲ آیه
  • اعتقاد به علم و اگاهی گسترده خداوند، زمینهساز تقواپیشگی+۵ آیه
  • سخن عادلانه، زمینهساز نیل به تقوا+۲ آیه
  • شهادت بر اساس حق، فرمان مؤکّد خداوند به مؤمنان+۱ آیه
  • ایمان، مقتضای شهادت به حق+۱ آیه
  • لزوم احترام به حقوق انسانها، حتّی دشمنان+۴ آیه
  • هشدار الهی به مؤمنان، درباره عدم اجرای عدالت، حتّی نسبت به حقوق دشمنان+۱ آیه
  • انکار لزوم اجرای عدالت، نسبت به دشمنان، از مصادیق کفر و تکذیب ایات الهی+۱ آیه
  • مطلوب بودن اخلاص، در عمل
  • لزوم تقوا پیشگی و اجتناب از مخالفت با دستورهای خداوند+۶ آیه
  • لزوم پرهیز از بی عدالتی و تعدّی به دشمنان+۲ آیه
  • حرمت تعدّی به حدود الهی+۲ آیه
  • وجوب رعایت عدالت، در امور+۵ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، حتّی درباره دشمنان+۶ آیه
  • وجوب مراعات عدالت، در قضاوت+۳ آیه
  • وجوب اگاهی قاضی به مسایل قضاوت+۳ آیه
  • لزوم رعایت عدالت در گواهی+۱ آیه
  • عدالت، از شرایط گواهان+۳ آیه
  • عدم جواز شهادت و گواهی به ناحق، حتّی نسبت به دشمنان
  • حرمت شهادت به ناحق+۲ آیه
  • دشمنی، از موانع اجرای عدالت
  • لزوم احترام به حقوق دشمنان و پرهیز از تعدّی به انان، به سبب دشمنی+۱ آیه
  • لزوم اجرای عدالت و قسط از سوی مؤمنان، حتّی در مورد دشمنان
  • عدالت، حتّی نسبت به دشمنان، نزدیک ترین راه برای تحصیل تقوا
  • رعایت عدالت در برخورد با دشمنان، نشانه تقواپیشگی
  • تعدّی و ظلم به حدود الهی، عملی ناشایست و حرام+۲ آیه
  • لزوم پرهیز از بی عدالتی و تعدّی به دشمنان+۲ آیه
  • لزوم تقدّم عدالت بر احساسات+۱ آیه
  • امر خداوند به اجرای عدالت، به دست مؤمنان+۳ آیه
  • سرباز زنندگان از اجرای عدالت، مورد تهدید خداوند+۱ آیه
  • اجرای عدالت، نشانه بارز عمل صالح+۱ آیه
  • اجرای عدالت و گواهی به حق، مقتضای ایمان+۱ آیه
  • اعتقاد به علم الهی، زمینه ساز اجرای عدالت و قسط+۲ آیه
  • دشمنی و کینه با یک گروه، از موانع اجرای عدالت+۱ آیه
  • انحراف از عدالت، موجب گرفتاری به عذاب الهی در قیامت+۳ آیه
  • انسان، مکلّف به رعایت عدالت+۷ آیه
  • مسلمانان، موظّف به رعایت عدالت، حتّی در جنگ با دشمنان+۳ آیه
  • رعایت عدالت، موجب برخورداری از پاداش بزرگ در قیامت+۱ آیه
  • علم خداوند، ضامن پاداش عدالت
  • رعایت عدالت، موجب برخورداری از مغفرت خداوند، در قیامت+۱ آیه
  • دعوت مردم به رعایت عدالت، از سوی خداوند+۹ آیه
  • اهتمام اسلام به لزوم اجرای عدالت و قسط، حتّی در مورد دشمنان+۸ آیه
  • خدا خواستار رعایت عدالت در میان بشر+۵ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، در انتقام از ستمگران+۶ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، هنگام ادای گواهی+۴ آیه
  • رعایت عدالت در گواهی، از مصادیق عمل صالح+۱ آیه
  • اعتقاد و توجّه به علم همه جانبه الهی، زمینه ساز تقواپیشگی+۶ آیه
  • توجّه به علم خدا، زمینه رعایت عدالت+۲ آیه
  • توجّه به اگاهی خدا از اعمال انسان، زمینه قیام خالصانه و رعایت عدالت در راه او
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۶ آیه
  • اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۵ آیه
  • اهل ایمان از مخاطبان قران+۴ آیه
  • اگاهی به احکام الهی، معیار صلاحیّت قُضات+۳ آیه
  • اخلاص و قصد تقرّب به خداوند، در گواهی دادن، امری پسندیده+۲ آیه
  • عدالت، از شرایط گواهان+۳ آیه
  • لزوم رعایت قسط و عدل، هنگام ادای شهادت مؤمنان، از فرمانهای الهی
  • عدم رعایت قسط و عدل در زمان شهادت، موجب کیفر و عذاب الهی
  • اعتقاد به اگاهی خدا از اعمال انسان، زمینه شهادت به قسط و عدل
  • ایمان، سبب رعایت قسط و عدل، هنگام ادای شهادت
  • تقوا، زمینهساز شهادت به قسط و عدل
  • رعایت کردن عدالت، مورد سفارش خداوند در معاشرت و روابط با دیگران+۴ آیه
  • بغض مؤمنان به مشرکان
  • لزوم اجرای عدالت و رعایت حقوق دشمن، حتی در صورت بغض به انان از سوی مؤمنان
  • دشمنی مؤمنان با مشرکان+۱ آیه
  • مؤمنان، موظف به رعایت عدالت، هنگام ادای گواهی+۳ آیه
  • گواهی به حق، فرمان مؤکّد خداوند به مؤمنان+۱ آیه
  • وجوب رعایت عدالت در گواهی دادن+۱ آیه
  • وجوب رعایت عدالت از سوی گواهان+۳ آیه
  • وجوب شهادت و گواهی به حق، حتّی نسبت به دشمنان
واژه‌ها