تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَکُمْ وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْکُمْ مِنْ دِيارِهِمْ تَظاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ إِنْ يَأْتُوکُمْ أُسارى تُفادُوهُمْ وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْکُمْ إِخْراجُهُمْ أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِکَ مِنْکُمْ إِلاَّ خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (85)
ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ: پس شما آن گروهيد که بعد از گرفتن عهد، پيمان را شکستيد، مانند اسلاف خود. تَقْتُلُونَ أَنْفُسَکُمْ: مى‌کشيد اهل دين خود را چنانچه آنها مى‌کشتند؛ وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْکُمْ مِنْ دِيارِهِمْ: و بيرون مى‌کنيد جمعى از اهل دين خود را از شهرهاى ايشان؛ تَظاهَرُونَ عَلَيْهِمْ:
در حالى که پشتيبان هم شويد بر قوم مغلوب شده و يارى هم کنيد در کشتن و اخراج آنها، بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ: به مخالفت فرمان من و دشمنى با آنان.
وَ إِنْ يَأْتُوکُمْ أُسارى تُفادُوهُمْ: و اگر بيايند شما را اسيران بنى اسرائيل، فدائى دهيد ايشان را به عوض اسيران خود، يعنى اسير خود را مى‌گيريد و به عوض اسير از دشمن مى‌دهيد و قوم خود را از شهر بيرون مى‌کنيد؛ وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْکُمْ إِخْراجُهُمْ: و حال آنکه حرام شده بر شما بيرون کردن آنان به حکم ميثاق. أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ: آيا ايمان مى‌آوريد به بعض احکام تورات که فديه اسيران است، وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ: و کافر مى‌شويد به بعض ديگر که آن قتل و اخراج است که حرمت آن را تصديق نمى‌کنيد؟
فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِکَ مِنْکُمْ: پس نيست جزاى کسى که بجا آورد آن را از شما- که ايمان به بعض و کفر به بعض باشد- إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا: مگر خوارى و رسوائى در زندگانى دنيا.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 192
چنانچه بعد از محاصره لشکر اسلام قلعه ايشان را مدت بيست و پنج روز، ملجأ شده، به امر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سعد بن معاذ حکم شد و حکم نمود به کشتن مردان و اسيرى زنان. چنان کردند و بعد از آمدن به مدينه چند خندق کندند، و حضرت امير عليه السّلام را فرمود تا آنها را گردن زند و در خندق بريزد. حىّ بن اخطب و کعب بن اشرف را دست بسته به گردن، خدمت حضرت آوردند. فرمود: اى حىّ هر که را خدا مخذول فرمايد، چنين باشد. و به حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود:
کشته شد شريف به دست شريف. و آنها را کشتند و زنان و اطفال آنها را اسير و اموال آنها را قسمت نمودند. اين است خوارى دنيا.
و اما خزى در آخرت: وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ: و روز قيامت باز گردانيده شوند، إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ: به سوى سخت‌ترين عذاب که آتش جهنم است. و يکى از علامات شدت عذاب، دوام و زياد شدن آن است در هر ساعت. و اين شدت و صعوبت عذاب به سبب شدت کفر و طغيان آنها بود در مخالفت، که به سوء اختيار کفر را بر ايمان و معصيت را بر طاعت اختيار، و به هيچ وجه هدايت نيافتند و به کفر باقيماندند. لا جرم به عذاب سخت مبتلا شدند.
وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ: و نيست خداوند غافل از آنچه مى‌کنيد، از نقض عهود و ساير معاصى. اين تأکيد و وعيد است، يعنى حق تعالى از افعال شنيعه و اقوال قبيحه بندگان غافل نيست و همه را بر وفق کردار و گفتار ناصواب و باطل پاداش خواهد داد.
تنبيه: در آيه شريفه اشاراتى است:
اولا- پشتيبانى و اعانت بر معاصى، حرام و مورد غضب الهى باشد.
ثانيا- تهديد است نسبت به عموم کسانى که بعض احکام الهى را ايمان آورند و عمل کنند، و بعض ديگر را کافر شوند و قبول نکنند، يعنى آنچه به حسب ظاهر فايده خود را تصور کنند، به جاى آرند و هر چه به خيال فاسد خود نفع نبينند، قبول ننموده منکر شوند. بنابراين رسوائى در دنيا و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 193
عذاب شديد آخرت براى آنها باشد.
ثالثا- خاتمه آيه شريفه آگاهى است بندگان را به آنچه صادر شود از آنها، از افعال و اقوال، از کلّى و جزئى و نهانى و آشکارا، خداى تعالى غافل نخواهد بود و علم ازلى الهى به آن محيط مى‌باشد، و موافق آن از خير و شر و طاعت و معصيت، جزا و پاداش به عدل مرحمت فرمايد.