تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَکُمْ کَثِيراً مِمَّا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتابِ وَ يَعْفُوا عَنْ کَثِيرٍ قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبِينٌ «15»
«1» سوره صفّ، آيه 14.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 45
چون حق تعالى ذکر احوال يهود و نصارى و بيان نقض عهد و ترک مأمورات را نمود، در عقب آن ايشان را دعوت فرمايد به ايمان به حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله و متذکر سازد به آنچه مخفى دارند از اسرار کتاب خود تا حجت باشد بر ايشان؛ و مى‌فرمايد:
يا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا: اى اهل کتاب، از يهود و نصارى بتحقيق آمد شما را فرستاده ما، يعنى حضرت محمّد صلى اللّه عليه و آله.
فائدة- «النّداء فى القرآن على سبع مراتب: 1- نداء المدح- مثل قوله تعالى: يا ايّها الّذين امنوا، يا ايّها الرّسل. 2- نداء الذّمّ- مثل قوله تعالى: يا ايّها الّذين کفروا، يا ايّها الّذين هادوا. 3- نداء التّنبيه- مثل قوله تعالى: يا ايّها الانسان، يا ايّها النّاس. 4- نداء الاضافة- مثل قوله تعالى: يا عبادى. 5- نداء النّسبة- مثل قوله تعالى: يا بنى آدم، يا بنى اسرائيل. 6- نداء الاسم- مثل قوله تعالى: يا ابراهيم، يا داود. 7- نداء التّعبير- مثل قوله تعالى: يا أَهْلَ الْکِتابِ.» يُبَيِّنُ لَکُمْ کَثِيراً مِمَّا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتابِ: در حالتى که واضح و روشن و ظاهر مى‌گرداند براى شما بسيارى از آنچه مى‌باشيد که پنهان مى‌کنيد آن را از کتاب تورات، مانند نعت پيغمبر خاتم صلى اللّه عليه و آله و آيه رجم؛ و از انجيل چون بشارت عيسى عليه السّلام به آمدن ختمى مرتبت صلى اللّه عليه و آله و آيه رجم. وَ يَعْفُوا عَنْ کَثِيرٍ: و عفو مى‌نمايد بسيارى از مخفيات شما را و خبر نمى‌دهد به آن، زيرا هيچ دينى به آن وابسته نيست.
در منهج «1» نقل است: يهودى به آن حضرت گفت: کدام است آن کثير که از آن عفو نمودى؟ حضرت از او اعراض فرمود. دوم و سوم نوبت مبالغه کرد. حضرت اعراض نمود. و قصد يهودى آن بود که مناقضه از آن حضرت ظاهر گردد به ترک عفو. چون در جواب سؤال خود سه مرتبه جز اعراض مشاهده نکرد، به صدق آن
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 199.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 46
حضرت متيقن شده فورا ايمان آورد. و بدانکه اظهار اسرار ايشان متضمن معجزه است، زيرا هيچکس بر اخفاى حکم رجم و نعت حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله مطلع نبود، پس حق تعالى رسول خود را بر آن مطلع فرمود تا معجزه و دليل باشد بر صدق نبوت او. يا معنى «يعفوا عن کثير» آنست که پيغمبر صلى اللّه عليه و آله بسيارى از گناهان ايشان را عفو نمايد، مانند اخفاى حکم تورات و انجيل و ايشان را به اين جريمه عقوبت نمى‌کند.
قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ: بتحقيق آمد بسوى شما از جانب خدا، نورى که دفع کننده ظلمت و ضلالت است. مراد قرآن است که کاشف ظلمات شک و حيرت و کفر و ضلالت است. وَ کِتابٌ مُبِينٌ: و کتابى که واضح الاعجاز و مبين الاحکام اسلام، و اختلاف لفظين به جهت اختلاف معنيين است. يا مراد به نور حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله که مردمان به او مهتدى شوند، چنانچه به نور، راه مى‌يابند و حديث متواتر: اوّل ما خلق اللّه نورى «1». انا و علىّ من نور واحد «2»، انا کالشّمس و علىّ کالقمر «3» مصدق اين قول است.
تحقيق- در بحر الحقايق، وجه تسميه آن حضرت به «نور» آنست که اول چيزى که حق تعالى به نور کرم از ظلمتکده عدم به فضاى عالم وجود آورد، نور آن حضرت بود، بنا به حديث: اوّل ما خلق اللّه نورى و بعد عالم را براى ظهور او موجود گردانيد؛ بعبارة اخرى: علت غائى ممکنات وجود مقدس محمّدى صلى اللّه عليه و آله باشد که: لولاک لما خلقت الافلاک.