تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ «16»
«1» بحار الانوار، جلد 15، باب اوّل (در احاديث متعدده)- غاية المرام، باب اوّل، احقاق الحقّ، جلد پنجم (در احاديث مختلف)
«2» بحار الانوار، جلد 15، باب اوّل (در احاديث متعدده)- غاية المرام، باب اوّل، احقاق الحقّ، جلد پنجم (در احاديث مختلف)
«3» روضه کافى، صفحه 50، حديث 12 (حديثى از امام صادق با مضموم مشابه)- احقاق الحق، جلد 6، صفحه 223، باب 95.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 47
يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ: هدايت مى‌فرمايد خداوند به نور و کتاب، که عبارت از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و قرآن است، هر که پيروى کند رضاى او را بوسيله ايمان و عمل صالح. سُبُلَ السَّلامِ: راههاى سلامتى از عذاب، که آن راه دار السّلام يعنى جنت نعيم است. و گويند سلام، نام حق تعالى است، يعنى طريق موصله به قرب الهى که موجب سلامتى از آفات و رسيدن به درجات عاليات است و آن شرايع و احکام اسلام است. در تفسير على بن ابراهيم قمى «1» يعنى بالنّور امير المؤمنين و الائمة يهدى به اللّه من اتّبع رضوانه: مراد نور امير المؤمنين و ائمه عليهم السّلام، هدايت فرمايد خدا به نور ولايت آنان، هر که پيروى کند رضاى او را به وسيله ايمان به ايشان راههاى سلامتى از عذاب را. وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ: و بيرون مى‌آورد ايشان را از تاريکيهاى انواع کفر، يا شک، يا جهل به نور ايمان و يقين به اراده و توفيق خود. وَ يَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ: و هدايت مى‌نمايد ايشان را بوسيله ادله و ازاحه علت و تمکين الطاف و توفيق به راه راست که نزديکترين راههاست به قرب حق و مؤدى به آن، و آن اسلام است که در آن هيچ اعوجاج و کجى نيست. چنانچه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ضمن خطبه‌اى فرمايد «2»:
«بدرستى که دين اسلام دين خداست، آن دينى که برگزيد او را از براى خود و آن را مدّ نظر مقرر؛ و خالص ساخت آن را براى بهترين مخلوقات خود و برپا داشت ستونهاى آن را بر دوستى خود. خوار گرداند دينهاى باطله را به سبب عزت او، و پست گرداند ملل ناحق را بواسطه رفعت او، و حقير ساخت دشمنان او را بسبب بزرگى او، و منکوب نمود مخالفان او را به نصرت او، و ويران کرد پايه‌هاى گمراهى را به بلندى مرتبه او، و سيراب نمود تشنگان معرفت
«1» تفسير علىّ بن ابراهيم، جلد اوّل، صفحه 164 (جمله آخر در تفسير نيست)
«2» نهج البلاغه، خطبه 196.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 48
را از حوضهاى علم او که پيغمبر و عترتش باشند، و مملو نمود حوض قلوب مؤمنان را به آب کشندگان علم او، که ائمه هدى و علماء عاملين باشند».