تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ کَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَنْ يَمْلِکُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِنْ أَرادَ أَنْ يُهْلِکَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَ لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «17»
لَقَدْ کَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ: هر آينه بتحقيق کافر شدند آنانکه گفتند بدرستى که خدا، او مسيح پسر مريم است. معتقدين اين قول شنيع يعقوبيه‌اند، و بطلان آن بديهى است، زيرا خود قائلند به آنکه مريم، مادر مسيح باشد و اين موجب حدوث ولد، و حادث را الوهيت نشايد. و نيز مريم اقدم به عيسى و هر دو حادث، پس اله نتواند باشد. و نيز مريم اکبر است نسبت به عيسى، پس چگونه اصغر تواند عين اکبر شود.
برهان- فرقه نصارى قائلند به اتحاد و حلول، که خدا همان عيسى، و ملتحم شد در شکم مادرش مريم، و گرديد انسان؛ پس او خداست از جوهر پدرش، و انسان است از جهت جوهر مادرش؛ بعبارة اخرى «حلّ اللّاهوت فى النّاسوت». و حال آنکه هيچ چيز شنيع‌تر از اين اعتقاد نيست که عيسى داراى دو طبيعت باشد: لاهوتى و ناسوتى و هر دو با هم يکى شدند، زيرا مثل اينست که کسى بگويد: آب و آتش، نور و ظلمت يکى شدند، و اين محال است، چه هر يک ضد ديگرند، پس چگونه خالق خلق که بذاته و صفاته، مستغنى از خلق و در عظمت و کبريائى منزه از شبيه و نظير و ندّ است، عقل سليم قبول مى‌کند متحد
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 49
با بعضى مخلوقات خود گردد به نحو اتحاد «تعالى اللّه عن ذلک علوّا کبيرا».
بعد بر فساد قول آنها احتجاج مى‌فرمايد: قُلْ فَمَنْ يَمْلِکُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً: بگو اى پيغمبر، پس کيست که مالک باشد و منع کند از قدرت و اراده حق چيزى را (استفهام انکارى) يعنى هيچکس مانع اراده و قدرت الهى نتواند شود. إِنْ أَرادَ أَنْ يُهْلِکَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ: اگر اراده فرمايد خدا اينکه هلاک کند عيسى پسر مريم را وَ أُمَّهُ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً: و مادر او و هر که در زمين است تماما. برهان قاطعى است بر آنکه مسيح، مقهور و مقدور و قابل فنا است مانند همه ممکنات. پس چنين کسى چگونه شايسته و قابل الوهيت باشد. بعد براى ازاحه شبهه عارضه در امر عيسى به جهت عدم والد و خلق او بدون پدر فرمايد: وَ لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما: و مر خداى راست خاصه پادشاهى آسمانها و زمينها و آنچه ميان آنهاست. و عيسى هم يکى از مخلوقات و مملوک خدا و مسلم است مخلوق و مملوک خالق و مالک نخواهد بود. يَخْلُقُ ما يَشاءُ:
خلق مى‌فرمايد هر چه را مى‌خواهد، چه او قادر على الاطلاق است بعضى اشياء را بى‌اصل و ماده خلق فرمايد مانند آسمانها و زمين، و برخى را از اصل و ماده و ما بينهما، و بعضى را انشاء نمايد از اصلى که از جنس ايشان نيست چون آدم از خاک، و برخى از اصلى که جنس اوست چون مولود از والدين، و از مرد بى‌زن مثل حوا، و از زن بى‌مرد مانند عيسى عليه السّلام وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ: و خداى متعال بر همه چيز قادر و هر چه خواهد بر طريقه و کيفيتى که مقتضاى حکمت و مصلحت است ايجاد فرمايد.