تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَکُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ وَ لا نَذِيرٍ فَقَدْ جاءَکُمْ بَشِيرٌ وَ نَذِيرٌ وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «19»
بعد بر سبيل التفات، خطاب به اهل کتاب فرمايد:
يا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا: اى يهود و نصارى بتحقيق آمد شما را پيغمبر ما يعنى حضرت محمّد صلى اللّه عليه و آله. يُبَيِّنُ لَکُمْ: واضح مى‌فرمايد براى شما اعلام دين را و بيان مى‌کند آنچه را که محتاج به بيان است. آيه دلالت دارد بر اينکه حق تعالى اختصاص داده آن حضرت را به علمى که ساير انبيا دارا نبودند عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ: آمد به شما اين پيغمبر محمود بر زمان فتور ارسال رسل و انقطاع وحى، يا مبين فرمود در حالى که فترت است. بين آن حضرت و عيسى ششصد سال و بنا به قولى پانصد و شصت و نه سال. بعد از عيسى در مدت صد و سى و چهار سال، چهار پيغمبر مبعوث شدند. سه نفر از بنى اسرائيل و يکى از عرب که خالد بن سنان بود و بعد پيغمبرى مبعوث نشد تا حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله.
تتمه- ابن بابويه صدوق (رحمه اللّه) در اکمال الدين فرمايد: معنى «فترة» آنست که نمى‌باشد نبى و نه وصىّ ظاهر و مشهور، و بتحقيق بودند بين عيسى و پيغمبر ما صلى اللّه عليه و آله پيغمبران و امامان منفور و ترسان، و از ايشان است خالد بن سنان العبسى؛ و ميان بعث او و پيغمبر ما پنجاه سال فاصله بود «1». أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ وَ لا نَذِيرٍ: بجهت کرامت آنکه گوئيد شما بر وجه اعتذار نيامد بما هيچ بشارت دهنده و هيچ ترساننده‌اى براى رفع عذر شما. فَقَدْ جاءَکُمْ بَشِيرٌ وَ نَذِيرٌ: پس بتحقيق آمد به شما بشارت دهنده مؤمنان به مثوبت و
«1» اکمال الدّين، صدوق، صفحه 659.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 53
کرامت بهشت و ترساننده کافران به عذاب و عقوبت در نيران وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ: و خداى تعالى بر همه چيز توانا است، چه قادر باشد بر آنکه به محض حکمت رسولان پى در پى فرستد، چنانکه در مدت هزار و هفتصد سال که ميان موسى عليه السّلام و عيسى عليه السّلام بود، هزار پيغمبر فرستاد. و زمان فترة، ارسال حضرت محمّد صلى اللّه عليه و آله نمود. در آيه امتنان است بر اهل کتاب و ساير مردمان در وقتى که آثار وحى، مندرس و اخبار رسالت، منقطع و آثار نبوت، منطمس بود؛ رسولى افضل و اتم و اکمل و خاتم رسل را برايشان فرستاد.
تاريک بد ز ظلمت باطل همه جهان
عالم ز رأى روشن او نور حق گرفت
تبصره- آيه شريفه دليل است بر بطلان مذهب جبريه، زيرا بعث انبياء از روى حکمت و مصلحت؛ و اين دليل است که بندگان فاعل مختارند در ايمان و کفر و طاعت و معصيت، و آنچه حق تعالى در حق مؤمنان فرموده از الطاف و ارشاد و ارسال رسل و انزال کتب و تمکن و عقل، تماما را نسبت به کافران نيز نموده است، و الّا کفار را بر خداى تعالى حجت بودى.