تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَکُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ وَ لا نَذِيرٍ فَقَدْ جاءَکُمْ بَشِيرٌ وَ نَذِيرٌ وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «19»
ترجمه
اى اهل کتاب بتحقيق آمد شما را پيغمبر ما بيان ميکند براى شما بفاصله چندى از پيغمبران مبادا که بگوئيد نيامد ما را هيچ مژده دهنده و نه بيم دهنده پس بتحقيق آمد شما را مژده دهنده و بيم دهنده و خدا بر هر چيزى توانا است.
تفسير
زمان فترت مدتيرا گويند که وحى الهى منقطع شود و پيغمبرى نباشد که مردم بوجود او هدايت شوند و اين زمان هر قدر طولانى شود اقتضاء وجود پيغمبر زيادتر شود تا باندازه که بيم ضلالت و گمراهى در مردم رود با آنکه معذور باشند چون مرشد و هادى نداشته باشند ولى اين در صورتى استکه امام و مبين احکامى هم نباشد و الا معذور نخواهند بود خواه ظاهر و آشکار و قادر و مسلط باشد خواه مخفى و پنهان و مهجور و مقهور و براى نداشتن ناصر و معين و سوء اعمال بندگان مستور شده باشد و باين سبب خداوند هيچگاه زمين را خالى از حجت نميگذارد چنانچه امير المؤمنين (ع) فرموده که خالى نمى‌ماند زمين از حجت قائم از طرف خدايا ظاهر مشهور و يا خائف مغمور و صدوق عليه الرحمة در اکمال فرموده معنى فترت آنست که نبىّ و وصىّ ظاهر مشهور نباشد و بين پيغمبر ما (ص) و عيسى (ع) انبياء و ائمه بودند که خائف و مستور بودند و از آن جمله است خالد بن سنان عبسى و از ابن عباس روايت شده استکه زمان فترت پانصد سال و کسرى بوده است در هر حال معلوم استکه خداوند کسانيرا که معذورند عذاب نمى‌فرمايد ولى ممکن است بواسطه ظاهر نبودن حجت مصالحى از بندگان فوت شود يا بمضارّى مبتلا شوند که آنهم بواسطه تقصير خودشان باشد در اداء حق حجت و باين جهت بر مردم لازم استکه دامن همت بر کمر زنند و حاضر براى نصرت و اطاعت حجت عصر شوند و از خداوند بخواهند که او را آشکار و منصور فرمايد بلى در صورتى که اقتضاء عمل نمودن باحکام پيغمبر سابق تمام شده باشد به اين معنى که شريعت او دائمى و ابدى نباشد لازم استکه خداوند پيغمبرى بفرستد که احکام او را نسخ نموده احکامى را که مطابق با مصلحت وقت است ابلاغ فرمايد در اين موقع استکه اگر پيغمبرى نفرستد بندگان معذور خواهند بود علاوه بر آنکه اين خلاف لطف و فضل خداوند است که مصالح بندگان را
جلد 2 صفحه 192
از آنها مخفى فرمايد و زمان فترت از اين قبيل بوده و خداوند علاوه بر اقتضاء لطف و فضل براى آنکه مردم نگويند چرا پيغمبرى نيامد که ما را از وادى جهالت بشاه راه هدايت برساند آخرين گوهر گرانبهائى را که در خزانه وجود مخفى داشت در بازار مکه معظمه که مطاف اهل عالم است بمنصّه شهود گذارد پس از آن فرمود اينک بشير و نذير آمد حجت تمام و عذر مقطوع و قدرت خداوند آشکار گرديد که مى‌تواند مصالح ابدى خلق را در يک زمان بيان فرمايد اين تحقيق و رفع اشکال هم مخصوص باين کتاب است غنيمت بدار ..