اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اتل‌ُ عَلَيهِم نَبَأَ ابنَي آدَم‌َ بِالحَق‌ِّ إِذ قَرَّبا قُرباناً فَتُقُبِّل‌َ مِن أَحَدِهِما وَ لَم يُتَقَبَّل مِن‌َ الآخَرِ قال‌َ لَأَقتُلَنَّک‌َ قال‌َ إِنَّما يَتَقَبَّل‌ُ اللّه‌ُ مِن‌َ المُتَّقِين‌َ «27»
تلاوت فرما براي آنها خبر دو پسر آدم را زماني که تقرّب نمودند هر يک قرباني را پس از يکي از آنها قبول شد و از ديگري مقبول نيامد گفت هر آينه تو را خواهم کشت او گفت منحصرا خداوند قبول ميفرمايد از پرهيزکاران.
مفسرين گفتند که حوّي مادر آدميان در هر زايشي يک پسر و يک دختر ميآورد و آدم عليه السّلام خواست دختري که با هابيل آمده تزويج قابيل کند و بعکس و چون خواهر قابيل زيبا بود و خواهر هابيل زشت قابيل يا بلسان تورات قائن قبول نکرد بنا شد بامر آدم هر يک قرباني کنند هابيل گوسفند فربه که بهترين گوسفندانش بود در محل قرباني گذاشت و قابيل مختصر گندمي که پست‌ترين حبوباتش بود آورد و علامت قبول اينکه بود که آتشي بيايد و قرباني را بسوزاند
جلد 6 - صفحه 342
براي قرباني هابيل آمد و براي قابيل نيامد حسد برد و در مقام قتل هابيل بر آمد القصه و تعجب است که در مجمع البيان اينکه معني را نسبت بحضرت ابي جعفر الباقر عليه السّلام ميدهد و حال آنکه اثري در اخبار ائمه راجع بتزويج خواهر و برادر نيست و اينکه کلام مجوس است که تزويج خواهر و برادر را جايز ميدانند بلکه در اخبار تکذيب اينکه تفسير را فرموده و آن را افتراء دانسته چنانچه در برهان از سليمان بن خالد از حضرت صادق (ع) سؤال کرد که مردم يعني عامه ميگويند آدم (ع) بين خواهر و برادر تزويج نمود و عداوت قابيل با هابيل در اثر تغاير بر اينکه موضوع بوده حضرت فرمود
اما تستحيي ان تروي هذا علي نبي اللّه آدم
پس سبب آن را پرسيد که منشأ عداوت چه بوده حضرت فرمود امر وصايت و خلافت و تعليم اسم اعظم بوده که بامر خدا بهابيل سپرده شود و قابيل بزرگتر بود و خود را سزاوارتر ميدانست بنا شد قرباني کنند از هر که قبول شد او سزاوار است و چون از قابيل قبول نشد حسد برد و در مقام قتل هابيل بر آمد پس سؤال کرد که سبب پيدايش اولاد آدم چه بوده حضرت فرمود چون قابيل بحد رشد رسيد خداوند جنيه را فرستاد آدم را تزويج او نمود سپس هابيل بحد رشد رسيد حوريه‌اي فرستاد تزويج او نمود و اينکه منشأ حسد او شد که من بزرگتر از او هستم چرا حوريه نصيب او باشد و جنيه نصيب من شود و در موقعي که هابيل کشته شد عيالش حوراء حامل بود پسري آورد اسم او را آدم هبة اللّه گذاشت سپس حوّا پسري آورد آدم نام او را شيث گذاشت خداوند حوريه فرستاد تزويج شيث نمود و او دختري آورد آدم نام او را درّة گذارد و اينکه دختر را تزويج هبة اللّه پسر هابيل نمود و پيدايش بني آدم از اينجا است.
وَ اتل‌ُ يا رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم عَلَيهِم بر اهل کتاب از يهود و نصاري نبأ ابني آدم هابيل و قابيل در تورات قائن تعبير کرده ولي در اخبار قابيل و در قرآن اسامي آنها را ذکر نفرموده و در بعض کتب معترضين بقرآن اعتراض نموده که
جلد 6 - صفحه 343
قرآن براي قافيه قائن را قابيل گفته و غافل از اينکه در قرآن ذکري از اسماء آنها نشده.
إِذ قَرَّبا قُرباناً يعني هر کدام قرباني کردند نه اينکه يک قرباني مشترکا نمودند فَتُقُبِّل‌َ مِن أَحَدِهِما که هابيل باشد چون بهترين اموالش که گوسفندان او بود در معرض قرباني قرار داد وَ لَم يُتَقَبَّل مِن‌َ الآخَرِ که قابيل باشد چون پست‌ترين اموالش که چند خوشه گندم پوسيده آورد و علامت قبول اينکه بود که آتشي بيايد و قرباني را بسوزاند براي هابيل آمد و براي قابيل نيامد.
قال‌َ لَأَقتُلَنَّک‌َ باغواي شيطان که باو گفت که در ازمنه آتيه نسل هابيل بر نسل تو افتخار ميکنند که ما اولاد آنيم که قرباني او قبول شده او را بقتل برسان که از او نسلي بوجود نيايد.
قال‌َ هابيل إِنَّما يَتَقَبَّل‌ُ اللّه‌ُ مِن‌َ المُتَّقِين‌َ معناي متّقي همان درجه اول تقوي است که ايمان باشد که تقواي از کفر و شرک و عقائد باطله زيرا مؤمن اگر عملي نمود البته باجر خود ميرسد بلي کافر عملش باطل و عاطل است و معلوم ميشود که قابيل ايمان نداشته و اول کافر در اولاد آدم است.