تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَکَ لِتَقْتُلَنِي ما أَنَا بِباسِطٍ يَدِيَ إِلَيْکَ لِأَقْتُلَکَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ «28»
ترجمه
هر آينه اگر بگشائى بسوى من دستت را که بکشى مرا نيستم من گشانيده دست خود را که بکشم ترا همانا من ميترسم از خداوند که پروردگار جهانيان است.
تفسير
پس از آنکه قابيل برادر خود را تهديد بقتل نمود هابيل خواست او را تنبيه نمايد بآنکه قتل نفس از معاصى کبيره است و خوف از خدا مقتضى ترک آن است لذا ببرادر گفت اگر تو دست درازى بمن کنى من با آنکه بدانم تو اراده کشتن مرا دارى مرتکب اين امر نمى‌شوم براى ترس از خدا يعنى پس تو با آنکه بدانى من عزم قتل تو را نمينمايم اولويّت دارى که مرتکب اين امر نشوى و اين خود ردع بزرگى بود که از برادر خود نمود باز هم باين اکتفا ننمود و چنانچه در آيه بعد بيان خواهد شد انشاء اللّه تعالى اشاره نمود بآنکه قتل نفس باين اندازه معصيت دارد که اگر کسى کسى را بيگناه بکشد خداوند عقاب معاصى مقتول را بقاتل مينمايد و چنين ظلمى جزاى آن ملازمت با آتش جهنم است با اين بيان ديگر جاى تو همّ آن نيست که تصور شود هابيل گفته است اگر تو اقدام بقتل من کنى من دفاع نمى‌کنم زيرا علاوه بر آنکه اين معنى مستفاد از ظاهر آيه نيست به بيانى که عرض شد اين مقال موجب تجرّى و اقبال قابيل بر قتل مى‌شود که با اطمينان خاطر اقدام نمايد و منافى با مقصود هابيل است که ردع او از اين عمل قبيح بوده چنانچه سيره صلحا و اهل تقوى است و محتاج نيست بآنکه گفته شود در آنزمان دفاع واجب نبوده با آنکه وجوب دفاع از احکام عقليه بلکه فطريه است و مخصوص بزمانى دون زمانى نميشود و بنظر حقير چنانچه اشاره شد مراد آنستکه اگر تو پيش دستى بقتل من کنى من پيشدستى بقتل تو نمى‌کنم و اين غير از آنستکه دفاع ننمايد زيرا مدافع جلوگيرى از قتل خود ميکند نه اقدام بقتل
جلد 2 صفحه 199
غير و مؤيد اين معنى است آنچه از ابن عباس در اين مقام نقل شده است که ظاهرا تفسير را از حضرت امير المؤمنين (ع) تعلّم نموده است که مراد آنستکه اگر تو دست درازى بمن نمائى بر سبيل ظلم و ابتدا کنى بقتل من من دست درازى نکنم بتو بطريق ظلم و ابتدا نکنم بقتل بنابر اين تعجب از مفسر معاصر است که با اين شواهد حال و مقال چگونه آيه را به تبع بعضى از مفسرين حمل بر معنى دفاع نموده و جواب اشکال را که آنها داده‌اند تقرير فرموده است ..