تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَبَعَثَ اللَّهُ غُراباً يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ کَيْفَ يُوارِي سَوْأَةَ أَخِيهِ قالَ يا وَيْلَتى أَ عَجَزْتُ أَنْ أَکُونَ مِثْلَ هذَا الْغُرابِ فَأُوارِيَ سَوْأَةَ أَخِي فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ (31)
ترجمه
پس برانگيزانيد خداوند زاغى را که کاوش ميکرد در زمين براى آنکه بنمايد او را که چگونه بپوشد جسد برادرش را گفت اى واى بر من آيا نتوانستم من که باشم مانند اين زاغ پس بپوشم جسد برادرم را پس گرديد از پشيمانان.
تفسير
در اين هنگام خداوند دو زاغ را مأمور فرمود که با يکديگر نزاع نموده يکى از آنها ديگرى را کشت و زمين را با چنگال خود کند و جسد آن را دفن نمود قابيل از آن زاغ تعليم گرفت و بدن برادر را بخاک سپرد و اين سنت از آن روز باقى ماند که اموات را دفن نمايند و بسوى پدر مراجعت نمود حضرت آدم (ع) جوياى پسر ديگر خود شد قابيل گفت مگر من مسئول او بودم آدم (ع) فرمود بيا برويم در محل قربانى و بقلب آن حضرت خطور نمود که قابيل چه کرده چون بآن مکان رسيدند امر ظاهر گرديد و آن زمين را لعنت فرمود و مأمور شد بلعن قابيل و ندائى بگوش قابيل رسيد که ملعون شدى براى کشتن برادرت و براى اين زمين خون را بخود فرو نميبرد و چون آدم از آن مکان
جلد 2 صفحه 201
مراجعت نمود چهل شبانه روز بر هابيل گريه کرد و چون امر بر او دشوار شد بخدا شکايت نمود پس باو وحى رسيد از جانب خداوند که من پسر ديگرى بتو عطا ميکنم که جانشين هابيل باشد پس حوا براى آدم پسر پاکيزه مبارکى آورد و چون روز هفت رسيد خداوند بآدم وحى فرمود که اين پسر را من بتو هبه نمودم نام او را هبة اللّه بگذار آنچه عرض شد بر طبق روايت قمى از حضرت سجاد است و از روايت اکمال از حضرت باقر (ع) استفاده ميشود که قابيل اول کسى بود که آتشکده بنا نمود باغواى شيطان و گفت آنقدر آتش را عبادت ميکنم تا قربانى مرا قبول نمايد و از روايت عياشى از آنحضرت استفاده ميشود که او توبه نکرد لذا تا روز قيامت بحرارت آفتاب و برودت زمهرير معذب است و در آنروز بجهنم ميرود بنابر اين معلوم ميشود ندامتش از اين عمل نه براى توبه بوده بلکه براى آن بوده که بمقصود نرسيد و از چشم پدر و مادر افتاد و ملعون بلعنت حق و خلق گرديد و کلمه سوئة در آيه شريفه بمعنى چيزى است که شخص از مشاهده آن بدش ميآيد لذا بر عورت و بدن ميت اطلاق ميشود و کلمه ويل و ويله بمعنى هلاکت است که اضافه بياء متکلم ميشود و بدل بالف ميگردد و در موقع تحير و مخاطره هلاکت استعمال مينمايند و بعضى از مفسرين تصور نموده‌اند سوئه در اينجا بمعنى عورت است و گفته‌اند جسد هابيل برهنه بوده است با آنکه واضح است که ستر عورت حفر زمين لازم ندارد.