اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَبَعَث‌َ اللّه‌ُ غُراباً يَبحَث‌ُ فِي الأَرض‌ِ لِيُرِيَه‌ُ کَيف‌َ يُوارِي سَوأَةَ أَخِيه‌ِ قال‌َ يا وَيلَتي أَ عَجَزت‌ُ أَن أَکُون‌َ مِثل‌َ هذَا الغُراب‌ِ فَأُوارِي‌َ سَوأَةَ أَخِي فَأَصبَح‌َ مِن‌َ النّادِمِين‌َ (31)
پس خداوند فرستاد کلاغي را که زمين را بشکافد و باو نشان دهد که چگونه جثّه برادرش را پنهان کند گفت اي واي بر من آيا عاجز هستم اينکه بوده باشم مثل اينکه کلاغ پس پنهان کنم جثّه برادرم را پس صبح کرد در حالتي که از پشيمانان بود فَبَعَث‌َ اللّه‌ُ غُراباً نظر به اينکه نوع افراد بشر معتقد هستند حتي حکماء
جلد 6 - صفحه 347
قديم که ذوي العقول و الشعور منحصر بجن‌ّ و انس و ملک است لذا بعث غراب و ارسال هدهد و تکلم مور را از باب اعجاز و خارق عادت ميدانند لکن آنچه از آيات شريفه قرآن و نصوص آن و اخبار متواتره در موارد مختلفه استفاده ميشود که تمام موجودات علوي و سفلي حتي جمادات از ارض و سماء عقل و شعور و معرفت بخدا و رسول و امام دارند و سجده ميکنند و اطاعت مينمايند و مورد تکليف هستند هر کدام در خور استعداد خود حتي مورد وحي الهي هستند مثل نحل پس بعث غراب بر خلاف موازين عقل و عادت نيست.
يَبحَث‌ُ فِي الأَرض‌ِ يبحث بمعني شکافتن است که زمين را بمنقار و پنجه خود شکافت و حفره‌اي نمود و جثّه غراب ديگري را که کشته بود او را يا مرده بود زير خاک پنهان نمود و بقابيل عملا نشان داد که اينکه نحوه جثّه برادرت را بخاک بسپار چون اول ميّتي بود از انسان و قابيل متحيّر بود که جثّه او را چه کند که از خوردن سباع و طيور محفوظ ماند و تعفن و بوي او ظاهر نگردد.
لِيُرِيَه‌ُ کَيف‌َ يُوارِي سَوأَةَ أَخِيه‌ِ موارات پنهان کردن زير خاک است و تعبير بسوأة يا بواسطه آنست که بدن بو افتاده بود يا بمناسبت عورت او و سوأة عبارت از چيزيست که انسان بنظر کردن بآن اشمئزاز و انزجار پيدا کند.
قال‌َ يا وَيلَتي واي بحال من که از يک غراب پست‌تر باشم و ندانم جثه برادر را چکنم أَ عَجَزت‌ُ أَن أَکُون‌َ مِثل‌َ هذَا الغُراب‌ِ آيا عاجز هستم اينکه مثل اينکه غراب باشم و ندانم چکنم فَأُوارِي‌َ سَوأَةَ أَخِي پس پنهان کنم بد منظره‌گي بدن برادر خود را پس پنهان کرد و او را دفن نمود، و از اينجا استفاده ميشود که دفن موتي در زير خاک از ابتداء خلقت بشر بلکه در حيوانات بامر الهي بوده پس کساني که ميسوزانند يا در صندوق بسته ميگذارند يا در دريا مياندازند يا موميا ميکنند تمام بر خلاف دستور الهي است.
جلد 6 - صفحه 348
فَأَصبَح‌َ مِن‌َ النّادِمِين‌َ اينکه ندامت نه ندامت از معصيت باشد تا توبه باشد و البته مورد قبول بشود مثل توبه پدرش از خوردن شجره منهيه بلکه ندامت از دچار شدن بنکبت اينکه عمل مثل قمارباز که تمام اموالش را ببازد پشيمان ميشود از قمار که اگر برده بود پشيمان نبود و مثل زاني که بمرض سفليس گرفتار ميشود که اگر نميشد پشيماني نداشت و مثل يزيد که پس از اينکه باعث رسوايي او شد و انقلاب در مملکتش گفت قبّح اللّه إبن مرجانة ما کنت راضيا بقتل الحسين و امثال اينها بسيار است، و از بعض اخبار استفاده ميشود نسل قابيل باقي بود تا زمان نوح تمام بطوفان هلاک شدند و منقرض گرديدند و بشري که باقي بود از شيث و هابيل هستند و نيز دارد که حضرت آدم جثّه هابيل را پيدا کرد و بدستور الهي غسل داد و کفن کرد و بر جنازه او نماز گذارد و 35 تکبير گفت و خداوند 30 تکبير را برداشت و پنج تکبير واجب کرد و در بعض موارد هفت تکبير گفته شده پس از آن دفن نمود و حضرت آدم چهل روز براي هابيل گريه کرد خداوند بعوض هابيل شيث را باو عنايت فرمود لذا ملقب شد بهبة اللّه و در بعض اخبار هبة اللّه فرزند هابيل بود و او غير شيث است و اولاد آدم از نسل اينکه دو بزرگوار است و از آدم تا نوح اوصياء آدم بودند و تمام مقام نبوت داشتند.