اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مِن أَجل‌ِ ذلِک‌َ کَتَبنا عَلي بَنِي إِسرائِيل‌َ أَنَّه‌ُ مَن قَتَل‌َ نَفساً بِغَيرِ نَفس‌ٍ أَو فَسادٍ فِي الأَرض‌ِ فَکَأَنَّما قَتَل‌َ النّاس‌َ جَمِيعاً وَ مَن أَحياها فَکَأَنَّما أَحيَا النّاس‌َ جَمِيعاً وَ لَقَد جاءَتهُم رُسُلُنا بِالبَيِّنات‌ِ ثُم‌َّ إِن‌َّ کَثِيراً مِنهُم بَعدَ ذلِک‌َ فِي الأَرض‌ِ لَمُسرِفُون‌َ (32)
از اينکه جهت است که نوشتيم و فرض نموديم بر بني اسرائيل اينکه کسي که
جلد 6 - صفحه 349
يک نفسي را بدون مجوّز شرعي يا قصاص يا دفع فساد بکشد مثل اينست که تمام مردم را کشته و کسي که زنده کند نفسي را مثل آنست که زنده کرده باشد تمام انس را و هر آينه آمد بني اسرائيل را پيغمبران ما با معجزات باهرات پس از آن بسياري از بني اسرائيل در روي زمين زياد روي کردند.
مِن أَجل‌ِ ذلِک‌َ يعني قتل قابيل هابيل را سبب و علت اينکه شد کَتَبنا عَلي بَنِي إِسرائِيل‌َ فرض و لازم نموديم بر بني اسرائيل، اجل بسکون جيم بمعني سبب و علة و غاية است، و اجل بفتح جيم بمعني مدّت و انتهاء است فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ اعراف آيه 34، مراد اجل حتمي است و الا اجل معلقي قابل تقديم و تأخير است و تابع معلق عليه است و اجل بسکون لام بمعني نعم است که در جواب سؤال گفته ميشود.
(سؤال)
زمان آدم تا زمان موسي و بني اسرائيل مدّتي طولاني فاصله بوده و مناسب اينکه بود که در زمان آدم پس از وقوع قتل اينکه حکم مجعول شود.
(جواب)
چون بلفظ کتبنا تعبير فرمود و اول کتابي که نازل شد تورية بود زيرا نسبت بانبياء سلف تعبير بصحف شد: صحف آدم، شيث، نوح، ابراهيم. و اما کتب آسماني، تورية، زبور، انجيل، فرقان بوده.
أَنَّه‌ُ مَن قَتَل‌َ نَفساً قتل نفس اقسامي دارد يا بالمباشرة است يا بالتسبيب مثل اطباء و دکترها در پاره‌اي از معالجات که يا امتحان ميکنند يا خطاء در معالجه يا دوايي که ميخورند براي سقط جنين يا سعايت ميکنند نزد ظلمه يا اعانت ميکنند و امثال اينها، يا بالرضاء است مثل کساني که راضي بقتل سيد الشهداء عليه السّلام بودند که در زيارتش ميخواني
(و لعن اللّه امة سمعت بذلک فرضيت به).
جلد 6 - صفحه 350
(بغير نفس) يعني اگر کسي کسي را کشت اولياء مقتول حق دارند او را قصاص کنند و اينکه قصاص مثل اينکه نيست که تمام ناس را کشته باشد بلکه عکس است وَ لَکُم فِي القِصاص‌ِ حَياةٌ يا أُولِي الأَلباب‌ِ بقره آيه 178.
أَو فَسادٍ فِي الأَرض‌ِ که مفسدين در روي زمين را هم بايد کشت که ريشه فساد کنده شود إِنَّما جَزاءُ الَّذِين‌َ يُحارِبُون‌َ اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ وَ يَسعَون‌َ فِي الأَرض‌ِ فَساداً أَن يُقَتَّلُوا الاية مائده آيه 33 فَکَأَنَّما قَتَل‌َ النّاس‌َ جَمِيعاً (اشکال) چرا قتل يک نفس مطابق ميشود با قتل جميع ناس در عقوبت.
جواب- کلمات مفسرين مختلف است و تمامش خالي از اشکال نيست و آنچه بنظر ميآيد و اللّه العالم اينکه همين نحوي که امروز تمام افراد بشر اولاد يک نفس که حضرت آدم (ع) هستند ممکن است از هر نفسي اينکه مقدار نفوس بوجود بيايد و اينکه نفس مقتول اينکه قابليت را دارد و قتل او باعث فوت اينکه نفوس شود و لذا تعبير بکانّما فرمود.
وَ مَن أَحياها نه بمعني زنده کردن مرده است او کار خدا است بلکه مراد کسيست که در معرض هلاکت باشد يا بغرق يا بهدم يا مرض مهلک يا چنگال ظالم و او را نجات دهي مثل اينست که تمام ناس را نجات داده باشي فَکَأَنَّما أَحيَا النّاس‌َ جَمِيعاً بهمان ملاکي که بيان شد و در اخبار ائمه (ع) دارد که تفسير اعظم اينکه آيه اينست که اگر يک نفر را اضلال و گمراه نمود مثل آنست که تمام مردم را گمراه کرده باشد و اگر يک نفر را هدايت نمود مثل اينست که تمام را هدايت کرده باشد. و اطلاق احياء بر هدايت و اماته بر ضلالت در قرآن شده يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا استَجِيبُوا لِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ إِذا دَعاکُم لِما يُحيِيکُم الاية انفال آيه 24، إِنَّک‌َ لا تُسمِع‌ُ المَوتي وَ لا تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ الدُّعاءَ الاية نمل آيه 80، هدايت را باحياء
جلد 6 - صفحه 351
تعبير فرموده و اهل ضلالت را موتي شمرده.
وَ لَقَد جاءَتهُم رُسُلُنا بِالبَيِّنات‌ِ انبياء بني اسرائيل بسيار بودند: يوسف، موسي، هارون، داود، سليمان، زکريّا، يحيي، عيسي و غير اينها و تمام با معجزات باهرات بر بني اسرائيل مبعوث شدند و بسيار کمي از آنها ايمان آوردند و اکثر بکفر و ضلالت تا آخر عمر باقي بودند.
ثُم‌َّ إِن‌َّ کَثِيراً مِنهُم در جميع طبقات و ازمنه از زمان يوسف (ع) تا زمان محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم (بعد ذلک) بعد از انبياء در هر عصري با معجزات باهرات و ادلّه واضحات و براهين بيّنات فِي الأَرض‌ِ لَمُسرِفُون‌َ اسراف مقابل تقتير است و با تبذير تفاوت دارد و بمعني زياده‌روي است و اينکه معناي عاميست زياد روي در کفر و ضلالت يا در طغيان و معصيت يا در خوراک و پوشاک يا در مال و جاه و بالجمله گناه بسيار بزرگيست وَ لا تُسرِفُوا إِنَّه‌ُ لا يُحِب‌ُّ المُسرِفِين‌َ انعام آيه 141، و مراد در اينجا اسراف در شرک و کفر و طغيان و معاصيست که شرح ادوار بني اسرائيل را طبق کتب خود که منسوب بوحي است در کلم الطيب مجلد اول صفحه 263 الي 274 گفته‌ايم مراجعه شود.