در شأن نزول آيه آمده است که جمعى از مشرکانِ مکّه به مدينه آمده، مسلمان شدند. ولى چون بيمار بودند به فرمان پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله به منطقه‌ى خوش آب و هوايى در بيرون مدينه رفته و اجازه يافتند از شير شترهاى زکات بهره ببرند؛ امّا چون سالم شدند، چوپان‌هاى مسلمان را گرفته، دست و پايشان را بريدند و چشمانشان را کور کرده، شتران را به غارت بردند و از اسلام هم دست کشيدند. رسول خدا صلى الله عليه و آله دستور داد آنان را دستگير کنند و همان کارى را که با چوپانان کرده بودند، بر سر خودشان آوردند. آيه‌ى فوق نازل شد.
کيفرهايى که در آيه آمده، «حقّ اللّه» است و از جانب حکومت يا مردم قابل عفو و تبديل نيست. «1» ودر تفسير الميزان آمده است که انتخاب يکى از چهار کيفر، با امام مسلمانان است و اگر اولياى مقتول هم عفو کنند، بايد يکى از کيفرها اجرا شود.
«1». تفسير اطيب‌البيان.
جلد 2 - صفحه 285
کلمه‌ى «جَزاءُ» به معناى کيفر و پاداش کافى است؛ يعنى حدود و مجازات‌هاى چهارگانه براى مجرم عادلانه و کافى است. «1»
براى اصلاح جامعه، هم موعظه و ارشاد لازم است، هم شمشير و برخورد قاطع و انقلابى.
(آيه قبل، پيام و هشدار به قاتل بود و اين آيه، عقوبت افراد محارب و مفسِد را بيان مى‌کند)
عقوبت بايد همراه با عدالت باشد. چون فسادها و خصوصيّات مفسدان متفاوت است، کيفرها هم يکسان نيست؛ مثلا اگر فساد، فجيعانه بود، کيفرش قتل است؛ ولى اگر سطحى بود، کيفر آن تبعيد است. اين معنا از روايات فهميده مى‌شود، از جمله آنکه: کيفر قتل، اعدام است، کيفر ارعاب، تبعيد است، کيفر راهزنى و سرقت، قطع دست و پا است و کيفر قتل و راهزنى وسرقت مسلحانه، قطع دست و پا و به دار آويختن است. «2»
اجراى احکام و حدود الهى، در سايه‌ى برپايى نظام و حکومت اسلامى ميسّر است، پس دين از سياست جدا نيست.
آنان که بر امام و رهبر مسلمانان يا حکومت اسلامى خروج کنند، مشمول «يُحارِبُونَ اللَّهَ» مى‌شوند. «3»
طبق آيه‌ى 279 سوره‌ى بقره، رباخوار، «محارب» خدا و پيامبر است، «فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ» چون امنيّت اقتصادى را به هم مى‌زند. همچنين در روايات، توهين به مسلمان، محاربه‌ى با خدا به حساب آمده است: «من أهان لى ولياً فقد بارزنى بالمحاربة». «4»