تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِکَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (33)
ترجمه
جز اين نيست پاداش کسانيکه جنگ ميکنند با خدا و پيغمبرش و ميکوشند در زمين براى فساد که کشته شوند يا بدار کشيده شوند يا بريده شود دستهاشان و پاهاشان بر خلاف يکديگر يا رانده شوند از زمين اين مر ايشانرا است خوارى در دنيا و از براى ايشان است در آخرت عذابى بزرگ.
تفسير
محاربه با خدا و رسول محاربه با اولياء آندو يعنى مسلمانان است و محارب کسى را گويند که خود را مهيا براى حرب نموده باشد بتهيه وسائل آن خواه در شهر باشد خواه در طرق و شوارع خارج از شهر چنانچه در مجمع اين معنى را بروايات اهل بيت عليهم السلام نسبت داده است و از حضرت باقر (ع) روايت شده است که کسيکه در شب حمل سلاح نمايد او محارب است مگر آنکه مردى باشد که مورد سوءظن نگردد و البته کسانيکه در مقام محاربه با مسلمانان باشند خواه براى قتل و غارت و خواه براى اغراض فاسده ديگر از ساعيان بر فساد در زمين ميباشند زيرا فسادى برتر و بالاتر از قتل نفوس مسلمانان و نهب اموال و هتک اعراض آنها نيست و پاداش اين قبيل اشخاص آنستکه بشمشير کشته شوند يا بدار کشيده شوند يا يک دست و يک پاى آنها از راست و چپ بر خلاف يکديگر بريده شود يا نفى بلد گردند و از حوزه اسلام خارج شوند و گفته‌اند بايد دست راست و پاى چپ باشد و از قطع دست اکتفا شود به بريدن چهار انگشت غير از شست و پا بايد طورى بريده شود که پاشنه باقى بماند و ظاهر آيه و حاصل جمع بين روايات باب بنظر حقير آنستکه حاکم مخير است در اجراء هر يک از اين حدود لکن بمناسبت تقصير محارب و اقتضاء مقام و مصلحت وقت بايد عمل نمايد مثلا اگر فقط مرتکب قتل شده باشند بايد کشته شوند در صورتى که مصلحت در اعلام حال آنها بر مردم نباشد و الّا
جلد 2 صفحه 205
بايد براى عبرت خلق آنها را بدار بکشند و اگر فقط مرتکب سرقت شده باشند بايد دست و پاى آنها را ببرند و اگر مرتکب قتل و سرقت هر دو شده باشند اول دست و پاى آنها را ببرند بعد بدار بکشند و اگر مرتکب هيچ يک از قتل و سرقت نشده باشند فقط سر راه را بر مردم گرفته باشند و ترسانده باشند مسلمانان را آنها را از بلاد اسلام خارج نمايند اگر مصلحت در اخراج آنها باشد و الا حبس شوند تا اطمينان بتوبه آنها حاصل شود چون حبس هم يک نوع اخراج از حوزه اسلام است چنانچه از حضرت جواد (ع) روايت شده است و ممکن است گاهى مصلحت در آن باشد که آنها را در دريا بيندازند تا غرق شوند و باين وسيله اخراج از حوزه اسلام شوند چنانچه در کافى روايت شده است که معناى نفى محارب اين است تا معادل قتل و صلب باشد و شايد غرق و حبس از معانى باطنيه باشد که ائمه اطهار استفاده نموده‌اند و الا متبادر از نفى بلد همان اخراج است که از ساير روايات استفاده ميشود و باب تفعيل در امثله سه گانه ظاهرا بمعنى مجرد است و شايد براى مبالغه و تاکيد باشد و چون اجراء حدود از وظائف امام يا نائب او است و اخبار در شان نزول آيه و بيان مراد از حدود چهار گانه که بطور ترتيب است يا تخيير مختلف است و وجه جمع با شاهد روايتى همانستکه عرض شد از ذکر آنها خوددارى ميشود و از ذيل آيه بدست مى‌آيد که اين فقط ذلت و رسوائى دنيوى آنها است و عذاب عظيم اخروى آنها بجاى خود محفوظ است بلى اگر در دنيا اجراى حد بر آنها شود ممکن است موجب تخفيف عذاب آنها در آخرت گردد و اللّه اعلم ..