اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَمَن تاب‌َ مِن بَعدِ ظُلمِه‌ِ وَ أَصلَح‌َ فَإِن‌َّ اللّه‌َ يَتُوب‌ُ عَلَيه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ (39)
پس کسي که توبه کند از بعد از ظلمي که نموده و اصلاح کند پس خداوند توبه او را قبول ميفرمايد محققا خداوند آمرزنده و رحم کننده است.
فَمَن تاب‌َ مِن بَعدِ ظُلمِه‌ِ تعبير بظلم با اينکه آيه در مورد سرقت است براي
جلد 6 - صفحه 364
تعميم است که هر ظالمي هر ظلمي که کرده و حقيقة بين خود و خداي خود نادم شود (و اصلح) دليل بر اينکه است که ظلم با ساير معاصي تفاوت دارد ساير معاصي فقط توبه و ندامت کافي است بر رفع عذاب چون فقط حق اللّه است و اما ظلم جنبه حق الناسي دارد بايد اصلاح کند و تدارک حق مظلوم را هم بنمايد مثلا سارق بايد عين مال را اگر موجود است رد کند و اگر تلف شده اگر مثليست مثل آن را رد کند و اگر قيمتيست اعلي القيم از يوم سرقت الي يوم التلف يا الي يوم الاداء علي اختلاف بعلاوه اگر ضرري بمالک زده از شکستن جعبه و قفل و خرابي وارد کرده بايد تدارک کند و اگر اذيتي وارد کرد بر او و بستگان او يا قصاص و ديه باو تعلق گرفته يا آنها را ترسانده و مضطرب کرده يا هر گونه ظلمي شده اگر قابل تدارک است تدارک کند و اگر نيست ترضيه نمايد اينست معني اصلاح.
فَإِن‌َّ اللّه‌َ يَتُوب‌ُ عَلَيه‌ِ تعبير بفاء تفريع دليل بر اينست که قبولي توبه متفرع بر اينکه دو امر است هم از عقوبات دنيوي و هم از عقوبات اخروي نجات پيدا ميکند إِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ آمرزنده و ستار عيوب او است (رحيم) مورد رحمت و فيوضات اخروي ميشود اللهم اغفر لنا و ارحمنا من جميع ذنوبنا و ارض عنا ذوي حقوقنا