تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْکَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْکُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِينَ هادُوا سَمَّاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوکَ يُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً أُولئِکَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (41)
«1» منهج ج 2 ص 231.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 87
و اول در بيان حال آنها فرمايد:
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ: اى فرستاده؛ خطاب تشريف است که آن حضرت را به لقب، بزرگوارى فرمايد، چه انبياى ديگر را به نام مخاطب مى‌ساخت مثل: «يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ. «1» يا نُوحُ اهْبِطْ. «2» يا إِبْراهِيمُ أَعْرِضْ. «3» يا مُوسى إِنِّي اصْطَفَيْتُکَ. «4» يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ» «5» و چون نوبت خطاب به حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله رسيد آن سرور را به صفات کمال خطاب فرمود مانند: يا ايّها النبى. يا ايّها الرّسول» لا يَحْزُنْکَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْکُفْرِ: بايد محزون و اندوهناک نسازد تو را کردار آن کسانى که از روى عناد و انکار مى‌شتابند و مى‌اندازند خود را در کفر، يعنى در اظهار کفر، هرگاه فرصتى مى‌يابند. مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ: از آنانکه گفتند ايمان آورده‌ايم و آن گفتن ايشان است به زبانهايشان. وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ: و ايمان نياورده است دلهايشان، مراد به اينها منافقانند؛ و کردارشان آن بود که با کفار دوستى مى‌کردند و در خلوت با آنها
«1» بقره، 33.
«2» هود، 48.
«3» هود، 76.
«4» اعراف، 144.
«5» مائده، 116.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 88
اظهار کفر و استهزاء به اهل ايمان مى‌نمودند.
تنبيه- آيه شريفه دليل است بر آنکه تصديق به جنان جزء ايمان و مجرد قول، ايمان ثابت نشود. چنانچه رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله فرمايد: الايمان معرفة بالجنان و اقرار باللّسان و عمل بالارکان. «1» پس رکن ايمان سه است: 1- معرفت به قلب. 2- اقرار به زبان. 3- عمل به واجبات. و به انتفاى يکى از اين سه، نفاق خواهد بود. وَ مِنَ الَّذِينَ هادُوا: و از آن کسانى که دين يهود دارند نيز مسارعت مى‌کنند در کفر و توغل در آن و افراط مى‌کنند در انکار و جحود با اهل ايمان. سَمَّاعُونَ لِلْکَذِبِ: همه ايشان شنوندگانند کلام تو را براى اينکه دروغ گويند بر تو، و چيزى که نگفته باشى به تو نسبت دهند. يا از يهود قومى هستند که مى‌شنوند کلام تو را و چون از مسجد بيرون مى‌رفتند از روى کذب مى‌گفتند: از محمّد صلى اللّه عليه و آله چنين و چنان شنيديم. يا قبول کننده‌اند آن چيزى را که احبار آنها تحريف و تغيير داده‌اند از آيه رجم و نعت سيد عالم صلى اللّه عليه و آله سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ: شنوندگانند براى قومى ديگر که لَمْ يَأْتُوکَ: نيامده‌اند به مجلس تو براى تکبر و عناد. مراد يهود خيبرند که يهود مدينه جاسوسى مى‌کردند و اخبار به خيبر مى‌فرستادند، يا شنوندگانند تا دروغ گويند براى گروه ديگر و بر خلاف آنچه از تو شنيده باشند، به ايشان رسانند. يُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ: تغيير مى‌دهند کلام را يعنى آيه رجم را بعد از آنکه وضع فرمود خدا آن را در مواضع آن، يعنى حرام را در موضع حلال و حلال آن را در موضع حرام، و ساير احکام را بجاى خود گذاردند. يا تحريف نمودند لفظ آن را که بجاى رجم (سنگسار) جلد (تازيانه) و تحميم (رو سياه کردن) نوشتند. يا اجراى آن در غير معنى مقصود کنند. يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ: مى‌گويند يهود خيبر اگر داده شويد اين حکم محرف را، يعنى محمّد حکم به جلد و تحميم کند، پس فرا گيريد آن را و قبول کنيد و عمل به آن نمائيد. وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا: و اگر داده نشويد اين حکم را يعنى محمّد صلى اللّه عليه و آله حکم
«1» جامع الاخبار، فصل 18 فى الايمان.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 89
رجم فرمايد، پس حذر کنيد از قبول آن. وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ: و هر که را خواهد خدا فضيحت و رسوائى او را در اظهار آنچه اخفاى آن کند. و يا اراده هلاکت او نمايد. يا قصد امتحان او فرمايد که آن اظهار ايمان و کفر او باشد بر خلقان به جهت انقياد و عدم انقياد؛ و اصح آنست که مراد به فتنه عذاب است، يعنى هر که را حق تعالى اراده عقوبت او نمايد به جهت کفر و عناد و جحود و لجاج فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً: پس مالک نتوانى شد براى او از خدا چيزى را در دفع آن فضيحت يا هلاکت يا آزمايش يا عقوبت، چه زمام اختيار در دست تو نيست. أُولئِکَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ: آن گروه آنانند که نخواسته است خداى تعالى، يعنى حکمت و مصلحت او مقتضى نيست اينکه پاک و طاهر سازد دلهاى ايشان را از علامات عقوبت کفر، که ختم و طبع و ضيق است به جهت فرط عناد و جحود ايشان با وجود ظهور دلايل هاديه و حجج بينه، همچنانکه پاک مى‌سازد قلوب اهل ايمان را به اين وجه که شرح صدر آنها فرمايد به اعطاى الطاف، تا بوسيله آن زنگ ضلالت از دل ايشان زدوده مى‌شود و نور ايمان در صدور ايشان راسخ مى‌گردد.
تبصره- آيه شريفه دلالت ندارد بر آنکه حق تعالى اراده ايمان از ايشان ننموده، زيرا اراده اوليه الهى نسبت به تمام مکلفين، خير و ايمان، و وجود انسانى را به فطرت توحيد و اسلام خلق فرموده، به مصداق آيه کريمه (فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها) «1» و ايضا حديث نبوى: کلّ مولود يولد على الفطرة «2» مراد فطرت ايمانى است و تمام نفوس بر آن فطرت تولد يابند، لکن کافر ايمان را به سوء اختيار تبديل به کفر، و راه ضلالت را بر هدايت اختيار کرد، و لذا اراده تطهير قلوب ايشان نکرده است از آنچه لاحق آن شود از استحقاق ذم و عقاب، و لهذا در عقب آن فرمود: لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ: مر ايشان راست در دنيا رسوائى به آنکه جزيه دهند و پيوسته از مؤمنان ترسند، و ذلت و حقارت و
«1» سوره روم، آيه 30.
«2» توحيد صدوق، باب 53، صفحه 330، حديث 9.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 90
فضيحت و اظهار کذب آنان در کتمان حق و کفر منافقين. وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ: و مر ايشان راست در آخرت عذابى بزرگ که خلود در جهنم و معذب به عذاب ابدى است.
و نيز در وصف ايشان فرمايد: