تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْکَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْکُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِينَ هادُوا سَمَّاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوکَ يُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً أُولئِکَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (41)
ترجمه
اى پيغمبر اندوهناک نسازند ترا آنانکه تندروى مى‌کنند در کفر از کسانيکه گفتند ايمان آورديم بزبانهاشان و ايمان نياورد دلهاشان و از آنانکه يهود شدند بسيار شنوندگانند مر دروغ را بسيار شنوندگانند مر گروهى ديگران را که نيامده‌اند نزد تو تغيير ميدهند کلمات را پس از جايهاى خود ميگويند اگر داده شويد اين را پس بگيريدش و اگر داده نشويد آنرا پس حذر نمائيد و کسيکه بخواهد خدا آزمايش او را پس هرگز مالک نميشوى براى او از خدا چيزيرا آنگروه کسانى هستند که نخواسته است خدا آنکه پاک کند دلهاى آنها را مر ايشانرا است در دنيا خوارى و مر ايشانرا است در آخرت عذابى بزرگ.
تفسير
خداوند براى تسليت خاطر حبيب خود از شيد و مکر منافقين و تکبّر و عناد يهودان ميفرمايد گرد ملال بر دل خود راه مده از آنکه اهل نفاق در پى فرصت براى اظهار کفر و همدستى با کفارند و مواعظ و نصايح تو در آنها اثر نمى‌کند و از آنکه
جلد 2 صفحه 212
يهودان هر دروغى را که از علماء خودشان بشنوند قبول مى‌کنند يا در مجلس وعظ تو حاضر ميشوند و ميشنوند بيانات ترا براى آنکه بروند و از قول تو دروغ بگويند و اينها همان اشخاصى هستند که گوش بحرف کسانى ميدهند که از باب تکبر و عناد در مجلس تو حاضر نميشوند يا همان کسانى هستند که ميآيند گوش به بيانات تو ميدهند براى آنکه بروند و بآنها که نمى‌آيند مطالب را برسانند و جاسوسى کنند آنها کلمات الهى را از مورد و مراد منصرف مينمايند و تغيير ميدهند و تبديل مى‌کنند و معطل مى‌گذارند و ميگويند اگر پيغمبر (ص) بر طبق همان محرّف و مبدّل حکم کرد قبول کنيد و الا حذر کنيد و قبول ننمائيد کسى را که خدا ميخواهد در دنيا آزمايش کند تا مفتضح شود و در آخرت عذاب نمايد تو نميتوانى او را ارشاد و هدايت نمائى و مانع از نفوذ اراده ازليّه الهيه در باره او شوى آنها کسانى هستند که خدا نخواسته دلهاى آنها را پاک فرمايد از زنگ کفر و شرک و نفاق و عناد و لجاج از براى آنها در دنيا خوارى جزيه و نفى بلد و ظهور کذب و بروز نفاق و ثبوت خيانت و تزلزل خاطر است و در آخرت مخلد در آتشند و راه نجاتى براى آنها نيست و نخواهد بود چون قابليت لطف و هدايت را نداشته و ندارند و در شأن نزول آيه مجمع از حضرت باقر (ع) روايت مفصّلى نقل نموده که حاصلش آنستکه يهود حکم زناء محصنه را که در تورية رجم بود تغيير داده بودند و ميخواستند پيغمبر (ص) هم با آنها موافقت نمايد و آنحضرت امتناع نمود و ابن صوريا که اعلم علماء آنها بود بعد از آنکه پيغمبر (ص) او را قسم داد اقرار کرد چنانچه در ذيل آيه قد جاءکم رسولنا يبين لکم کثيرا مما تخفون در اين سوره اشاره شد و قمى ره مفصّلا سبب ديگرى ذکر کرده که اجمالش آنستکه يهود بنى نضير و بنى قريظه دو طائفه بودند که حکم قصاص قاتل را که در تورية ذکر شده بتراضى تغيير داده بودند و جهت اين قوّت بني نضير و ضعف بنى قريظه بود که خواسته بودند امتيازى براى بنى نضير در حکم قتل قرار دهند و بعد از ورود پيغمبر (ص) بمدينه بنى قريظه اين قرار را ملغى و راضى بحکومت پيغمبر (ص) شدند و بنى نضير متوسل بعبد اللّه بن ابىّ منافق شدند که او پيغمبر (ص) را راضى با نفاذ قرار نمايد و او دستور داد که اگر پيغمبر (ص) موافقت با شما نمود قبول کنيد و الّا فلا و حاضر بخدمت رسالت پناهى شد و عرض حاجت کرد و پيغمبر (ص) را از مخالفت با بنى نضير ترساند و حضرت مغموم شد و اين آيه نازل گرديد و اين هر دو شأن نزول مشترک است
جلد 2 صفحه 213
در آنکه حکمى از تورية را تغيير داده بودند و ميخواستند اگر پيغمبر (ص) با آنها موافقت نمايد قبول نمايند و الّا فلا و منافات ندارد که هر دو حکم باشد و هر دو واقعه واقع شده باشد و اللّه اعلم بحقيقة الحال ..