تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ کَفَّارَةٌ لَهُ وَ مَنْ لَمْ يَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ (45)
بعد از آن حکم تورات را در قصاص بيان فرمايد:
وَ کَتَبْنا عَلَيْهِمْ: و نوشتيم و فرض کرديم بر بنى اسرائيل در تورات أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ: آنکه، يک تن را بکشند به قصاص يک تن. و بنو نضير به خلاف حکم خدا، عوض يک نفر دو نفر را مى‌کشتند از بنو قريضه. وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ: و ديگر حکم فرموديم در قصاص چشمى به چشمى. وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ: و بينى به بينى.
وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ: و قصاص گوش به گوشى. وَ السِّنَّ بِالسِّنِ: و قصاص دندان به دندانى. وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ: و جراحتها ذات قصاص باشند، يعنى قصاص کنند در جراحات آن چيزى را که حفظ مساوات ممکن باشد؛ مانند لب و دست و پاى و در آنچه مساوات نگاه نتوان داشت، مانند خراش پوست و شکستن استخوان حکم به ارش بايد کرد.
در امالى- ابن بابويه رحمه اللّه از حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام فرمود: بدرستى که اول چيزى که خلق فرمود خداوند عزّ و جلّ براى اينکه بشناسند به آن کتابت را، حروف معجم بود. و بتحقيق، مرد وقتى که عصائى به سرش زده شود و گمان کند که نمى‌تواند صحيح ادا کند بعض کلام را، پس حکم در او آنست که عرضه نمايند بر او حروف معجم را. پس عطا مى‌شود ديه بقدر آنچه درست نگويد از آن حروف. و هر آينه بتحقيق حديث فرمود پدرم از جدش از امير المؤمنين عليه السّلام در: ا، ب، ت، ث. فرمود: بدرستى که «الف» آلاء
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 96
الهى، «ب» بهجت سبحانى، «ت» تمام امر براى قائم آل محمّد صلى اللّه عليه و آله، «ث» ثواب مؤمنين بر اعمال صالحه آنها، «ج» جمال الهى و جلال سبحانى، «ح» حلم خدا بر گناهکاران، «خ» خمولى و بى‌ارزشى ذکر اهل معاصى نزد خدا، «د» دين خدا، «ذ» ذى الجلال، «ر» رئوف، «ز» زلزال قيامت، «س» سناء خدا، «ش» شاء اللّه: مى‌خواهد آنچه را بخواهد، و اراده فرمايد آنچه اراده‌اش تعلق گيرد، و نمى‌خواهيد مگر آنچه را خدا خواهد، «ص» صادق الوعد است در حمل مردم بر صراط و حبس ظالمان نزد مرصاد، «ض» ضليل و گمراه شد هر که مخالفت محمّد و آل محمّد نمود، «ط» طوبى براى مؤمنين و حسن مآب، «ظ» ظنّ مؤمنين به خدا خير، و ظنّ کافرين سوء است، «ع» اشاره به عالم، «غ» غنى، «ف» فوجى از افواج آتش، «ق» قرآن على اللّه جمعه و قرآنه، «ک» اشاره به کافى، «ل» لغو کافرين در افتراء کذبشان به خدا، «م» ملک الهى: روزى که مالکى غير او نيست، مى‌فرمايد خداوند عزّ و جلّ: براى کيست ملک؟ پس ارواح انبياء و رسل و ملائکه و اولياء گويند: خاصه است مر خداى واحد قهار را. پس خطاب فرمايد امروز جزا داده مى‌شود هر نفسى به آنچه کسب نموده، ظلمى آن روز نيست، بدرستى که حق تعالى سريع الحساب است، «ن» نوال خدا بر مؤمنين و نکال سبحانه بر کافرين، «و» ويل براى کسى که معصيت الهى نمايد، «ه» هوان الهى بر عاصين؛ «لا» اشاره است به لا اله الّا اللّه که کلمه اخلاص است، نيست بنده‌اى که اين کلمه را به اخلاص گويد مگر آنکه واجب شود بر او بهشت، «ى» يد اللّه فوق خلق. بسط دهنده رزق، منزه و متعالى است از آنچه مشرکين گويند.
پس فرمود به تحقيق خداوند تبارک و تعالى نازل فرمود اين قرآن را به اين حروف، آن چنانى که متداول جميع عرب است. و فرمود اگر هر آينه جمع شوند جن و انس بر اينکه بياورند به مثل اين قرآن، نتوانند، اگرچه بعضى آنها بر بعضى پشت به پشت هم دهند. «1»
«1» امالى، مجلس 53، حديث اوّل- توحيد صدوق، باب 32، صفحه 232، حديث اوّل.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 97
فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ کَفَّارَةٌ لَهُ: پس هر که تصدق کند به قصاص، يعنى عفو کند، پس آن تصدق کفاره باشد مر گناه متصدق را، يا کفاره معفوعنه باشد به سقوط قصاص از او، و اجر عفو کننده بر خداى تعالى است که عطا فرمايد.
ابو دردا نيز از حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله نقل نموده: هيچ مسلمانى نباشد که بر او جنايتى کنند و او جانى خود را عفو کند مگر که حق تعالى درجه او را رفيع گرداند، گناهانش را بيامرزد.
جابر از آن حضرت روايت نموده: هر مؤمنى سه کار کند، به خداى در بهشت رود به هر درى که خواهد و متزوج به حور العين شود: 1- آنکه دينى که بر ذمه کسى داشته باشد به او ببخشد. 2- آنکه قاتل خود را عفو کند. 3- آنکه بعد از هر فريضه ده مرتبه قل هو اللّه احد را بخواند. شخصى عرض کرد اگر کسى يکى از اين سه چيز را بجا آورد به اين سعادت مستسعد شود! فرمود: بلى، او به اين سعادت نائل گردد.
وَ مَنْ لَمْ يَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ: و هر که حکم نکند به آنچه خداى تعالى منزل گردانيده. فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ: پس آن گروه ايشانند ظالمان و ستمکاران که وضع حق مى‌کنند در غير موضع آن، مراد يهودند که حکم نمى‌کردند به آنچه خدا نازل فرموده، لکن آيه شريفه، عام است در هر کسى که حکم نمايد به خلاف آنچه خدا نازل فرموده. پس مى‌باشد ظالم مر نفس خود را به ارتکاب معصيتى که موجب است عقاب را. و بهمين وجه واجب شده آنچه پيش ذکر شد از احکام عمل کردن به آن در شريعت ما، اگرچه مکتوب در تورات باشد.