تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِکُفْرِهِمْ فَقَلِيلاً ما يُؤْمِنُونَ (88)
چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يهودان را به دين اسلام دعوت فرمود امتناع نمودند، وَ قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ: و گفتند دل‌هاى ما غلاف است، يعنى حجاب، قلوب ما را فرا گرفته از اين جهت آنچه بر ما مى‌خوانى و مى‌آورى ما نمى‌فهميم و درکت نمى‌کنيم. حق تعالى رد قول
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 197
آنها فرمود: بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِکُفْرِهِمْ: نه چنان است که مى‌گويند، بلکه قلوب آنان مخلوق است بر فطرت ايمان و تمکين از قبول حق، لکن حق تعالى دور فرموده و رانده است ايشان را از رحمت و لطف و توفيق خود، و مخذول نموده ايشان را به سبب کفر و انکار آنان با وجود آيات دالّه بر وجوب ايمان و ظهور معجزات بر حقانيت رسول حضرت سبحان؛ لذا به سوء اختيار خود را از ايمان محروم ساختند. فَقَلِيلًا ما يُؤْمِنُونَ: پس کم هستند آنان که ايمان مى‌آورند، يا کم است آنچه را که ايمان مى‌آورند، يعنى از بيشتر آن اعراض نمودند.
تبصره: بدان که آيه شريفه دال است بر آنکه کفر، فعل بنده است به اشاراتى:
اولا- اگر چنانچه کفر فعل خدا مى‌بود، اسناد به ايشان ندادى.
ثانيا- آنکه مستحق لعن نشدندى.
ثالثا- اگر نعوذ باللّه خدا بندگان را کافر گرداند و در آخرت هم به سبب کفر آنها را معذب سازد، نهايت ظلم خواهد بود و حال آنکه در شأن قيامت فرموده: لا ظُلْمَ الْيَوْمَ: روز قيامت که پاداش و جزاى اعمال بندگان داده شود به هيچ فردى ظلم نخواهد شد و هر يک مطابق عمل خود از ايمان و کفر و خير و شر جزا خواهند يافت، پس محققا کفر، فعل بنده است که مستحق عذاب شوند.
رابعا- آيات قرآنى بعضى مصدق بعض ديگرند؛ بنابراين آيه شريفه:
وَ لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْکُفْرَ: صريح است بر آنکه خداى تعالى راضى نيست و نخواسته است کفر را براى بندگان، لکن چون بنده بسوء اختيار خود موجبات کفر را فراهم گرداند، خدا جلوگيرى از او نفرمايد، زيرا در اين صورت ايمان، اجبارى، و نقض غرض الهى، و منافات با تکليف مى‌باشد، و لذا منع از کفر ننمايد تا ايمان و کفر بالاختيار باشد.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 198