تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَنِ احْکُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّما يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِيراً مِنَ النَّاسِ لَفاسِقُونَ (49)
شأن نزول- بعضى احبار يهود با هم از روى مکر و خدعه و تزوير، تدبير
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 103
کردند که بيائيد نزد محمّد صلى اللّه عليه و آله رويم و بگوئيم تو دانسته‌اى که ما از اشراف و دانايان قوم هستيم. چون ما متابعت تو کنيم افاضل و اراذل يهود در تصديق ما به تو اقتدا نمايند. اکنون ميان ما و قومى در دماء و اموال و غيره خصومتها است و تو را حکم مى‌سازيم، اگر موافق ميل ما قضاوت کنى، رسالت تو را مسلم داريم، حق تعالى، رسول خود را از قبول التماس ايشان منع، و مى‌فرمايد: «1» وَ أَنِ احْکُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ: و امر فرموديم اينکه حکم کنى ميان ايشان به آنچه خداوند تعالى نازل فرموده. در مجمع «2»- تکرير حکم به دو وجه است:
1- مروى از حضرت باقر عليه السّلام: دو حکم بود که امر شد به آن جمعا:
يکى تحاکم در زناى محصن، و ديگر تحاکم در قتل که بين آنها واقع شد. 2- آنکه امر اول مطلق، و ثانى دال است بر آنکه آن حکم منزل است. وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ: و پيروى مکن آرزوهاى ايشان را. وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوکَ: و حذر کن از ايشان از آنکه تو را گمراه کنند. عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْکَ: از بعض آنچه خداوند نازل نموده به سوى تو، به اين وجه که از روى مکر، تو را وعده دهند که ايمان خواهيم آورد و تو به طمع اسلام ايشان، مساهله کنى از بعض آنچه حق تعالى نازل فرموده. حاصل آنکه بترس از ايشان به جهت آنکه مبادا تو را در فتنه اندازند.
تبصره- آيه شريفه دليل است بر وجوب مجانبت از اهل بدع و ضلال و اهواى باطله و ترک مخالطه با آنها. و خطاب اگرچه به آن حضرت است، لکن مراد امت مى‌باشند، زيرا وجود مبارک نبوى صلى اللّه عليه و آله کامل الاخلاق و منزه از تمام صفات قبيحه بوده و به هيچ وجه خطا و خطل از آن حضرت صادر نشده. نظر به آنکه: مالک الرقاب، امر را به مقرب درگاه خود فرمايد، و رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله مقرب بارگاه سبحانى است، لذا خطاب متوجه
«1» مجمع البيان ج 2 ص 205.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 204.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 104
حضرت شده براى تحذير و تهديد امت، که مبادا به طمع هدايت، با اهل بدعت و ضلالت مجالست و مصاحبت نمايند. فَإِنْ تَوَلَّوْا: پس اگر اعراض کنند از حکم منزل فَاعْلَمْ أَنَّما يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ: پس بدان اينست و جز اين نيست که اراده فرموده و مى‌خواهد خدا اينکه برساند بديشان عقوبات برخى از گناهان ايشان را در دنيا که آن عقوبت و گناه تولى است از حکم خدا، و ذکر بعضى گناهان تنبيه است بر آنکه ايشان را گناه بسيار، و اين ذنب با وجود عظم آن، يکى از آن ذنوب است، و معدود از جمله آن و در اين دلالت است بر تعظيم. وَ إِنَّ کَثِيراً مِنَ النَّاسِ لَفاسِقُونَ: و بدرستى که بسيارى از يهود فاسقانند، يعنى خارج شوندگان از حدود الهى به جهت توغل آنها در کفر. ذکر اينکلام براى تسليه خاطر حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله است از امتناع قوم و عدم اقرار به نبوت او، يعنى اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله غبار ملال به خاطر خود مرسان، که اهل فسق اکثر از اهل ايمانند، و منکران توحيد و نبوت زياده از موحدان و مصدقانند. و چون در هر عصرى از اعصار چنين بوده و اين مخصوص عصر تو نيست، پس بر آن، غصه و غم و همّى به ضمير منير مرسان.