تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَنِ احْکُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّما يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِيراً مِنَ النَّاسِ لَفاسِقُونَ (49)
ترجمه
و آنکه حکم کن ميان آنها بآنچه فرستاد خدا و پيروى مکن خواهشهاى آنها را و حذر کن از ايشان که منصرف ننمايند تو را از بعض آنچه فرستاد خدا بسوى تو پس اگر رو گردانند پس بدان جز اين نيست که ميخواهد خدا آنکه برساند ايشانرا ببرخى گناهانشان و همانا بسيارى از مردمان هر آينه متمردانند.
تفسير
خداوند نازل فرمود کتاب را و آنکه حکم فرمايد پيغمبر اکرم (ص) بين اهل کتاب بر طبق آن بنابر اين آيه عطف است بر کتاب در آيه سابقه و ممکن است مستقل باشد يعنى امر آنستکه حکم نمائى بآنچه فرستاده است خدا و در مجمع از حضرت باقر (ع) نقل نموده که جهت تکرار ايجاب حکم بما انزل اللّه آنستکه اوّلا اهل کتاب
جلد 2 صفحه 223
براى حکم زناء محصنه بداورى نزد پيغمبر (ص) آمدند ثانيا براى حکم قتل و در هر دو مورد آنحضرت حکم فرمود پس هر حکمى راجع بموضوعى است حقير عرض مى‌کنم صرف تعدد مورد کافى براى تکرار حکم نيست شايد مقصود امام (ع) آن بوده که در واقعه اول فقط خواهش نفسانى و توقع آنها آن بوده که پيغمبر (ص) مطابق راى آنها حکم فرمايد و در واقعه دوم بلطائف الحيل ميخواستند آنحضرت را وادار کنند که بر وفق مرام آنها حکم فرمايد لذا حاضر شدند در اين صورت قبول اسلام نمايند چنانچه در شان نزول آيه ذکر شده است و در واقع تکرار حکم براى دفع احتمال رجحان اسلام ظاهرى است بر حکم واقعى و صدر آيه توطئه براى ذيل است علاوه بر آنکه تکرار مفيد اهتمام و از لوازم خطابه است چنانچه مکرر اشاره شده است و از اينجا معلوم ميشود که حکم بحق بقدرى مورد اهتمام است که هيچ ضرورت دينى و دنيوى مجوز رفع يد از آن نميشود لذا معادل انزال کتاب در کلام الهى شده است چنانچه بنابر احتمال عطف به آيه سابقه ذکر شد و اينکه در کلام امام (ع) اشاره بخصوصيت واقعه دوم نشده است شايد براى معهوديت آن بوده است و بوضوحش واگذار فرموده‌اند و نيز معلوم ميشود صرف نظر و اعراض از يک حکم بپاره ملاحظات نتوان نمود چه رسد بکلّ احکام لذا تصريح ببعض شده است و اينکه فرموده است خدا ميخواهد آنها را بپاداش بعضى از گناهانشان برساند براى اشاره بآنستکه جزاى اعراض از حکم الهى بقدرى شديد است که با آنکه آنها کافر و معصيت کار بانواع معاصى ميباشند همين يک معصيت کافى است براى خذلان دنيا و آخرت آنها و جلاء وطن بنى نضير و قتل بنى قريظه از وقايع معروف تاريخى است و خدا ميداند که عذاب اخروى آنها چه بوده و ميباشد و در خاتمه خداوند براى تسليت خاطر مبارک پيغمبر خود باز فرموده از اعراض آنها ملول مباش زيرا هميشه اکثريت بافساق بوده است ..