اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَمّا جاءَهُم کِتاب‌ٌ مِن عِندِ اللّه‌ِ مُصَدِّق‌ٌ لِما مَعَهُم وَ کانُوا مِن قَبل‌ُ يَستَفتِحُون‌َ عَلَي الَّذِين‌َ کَفَرُوا فَلَمّا جاءَهُم ما عَرَفُوا کَفَرُوا بِه‌ِ فَلَعنَةُ اللّه‌ِ عَلَي الکافِرِين‌َ (89)
(و چون اينکه يهود را کتابي از جانب خدا آمد که تصديق مينمود آنچه را با آنان بود و حال آنکه پيش از اينکه بر کفار طلب فتح مينمودند «بآمدن اينکه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم» پس وقتي که ايشان را آمد آن چيزي که ميشناختند، بآن کافر شدند، پس لعنت خدا بر کافران باد.
1- دويم سفينه ص 512- 513
2- دويم سفينه ص 512- 513
3- سوره نصر آيه 2
جلد 2 - صفحه 98
وَ لَمّا جاءَهُم کِتاب‌ٌ مِن عِندِ اللّه‌ِ مراد از کتاب قرآن مجيد است و مُصَدِّق‌ٌ لِما مَعَهُم صفت کتاب است و مراد از لِما مَعَهُم تورات و ساير کتب منسوب بوحي است که در دست يهود ميباشد و در اينجا اشکالي پيش آيد و آن اينست که در بسياري از آيات قرآن تصريح شده که اينان کتب الهي را تحريف نموده و قبلا متذکر شديم که تورات فعلي که در دست يهود است سه مرتبه تواتر آن قطع شده و منتهي بيک نفر ميشود علاوه بر اينکه مطالب خلاف واقع و نسبتهاي ناروا که بخدا و انبياء او ميدهند دليل قطعي بر تحريف آنست و با اينکه وصف چگونه قرآن و پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مصدق اينکه کتب است چنانچه در اينکه آيه و آياتي ديگر قرآن و پيغمبر باين وصف ستوده شده! و جواب از اينکه اشکال اينست که کلمه لِما مَعَهُم دلالت ندارد بر اينکه قرآن مصدق هر چه يا آنهاست باشد زيرا نفرموده است مصدقا لجميع ما معهم يا لکل ما معهم تا دلالت بر عموم کند، بلکه دلالت دارد بر اينکه في الجمله مطالب حقه در کتب آنها هست چنانچه صفت تحريف که بکتب آنها نسبت داده شده هم دلالت ندارد بر اينکه تمام تورات و کتب وحي آنان محرف است بلکه دلالت دارد بر اينکه دست تحريف در آنها تصرف نموده و آنها را از اعتبار ساقط نموده است بنا بر اينکه آنچه از خارج مانند قرآن و کلام نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه طاهرين مورد تصديق قرار گيرد، معتبر و صحت صدور آن از مقام وحي مسلم است و آنچه از اينکه طريق يا از طريق براهين عقليّه (مانند قول بتجسم و نسبتهاي ناروا بساحت قدس انبياء و حليت شراب و نحو اينها) کذب آن ثابت شود، مربوط بوحي نبوده و افتراء محض و ساخته و پرداخته دست محرفين است و آنچه دليلي بر صدق يا کذبش نباشد، چون دست تحريف في الجمله در اينکه کتب تصرف کرده و تواتر آن قطع شده و دليلي بر اعتبار آن نداريم، قابل اعتماد نيست.
جلد 2 - صفحه 99
و ظاهرترين مصاديق مطالب اينکه کتب که قرآن تصديق نموده، اخباري است از بعثت پيغمبر اسلام و صفات و سيره و رفتار او داده‌اند حتي علت اقامت يهود در مدينه و اطراف آن از سالهاي قبل از بعثت براي درک حضور او بوده و بمشرکين خبر بعثت او را ميدادند و خود انتظار ظهور او را داشتند، و چون اينکه اخبار با واقع مطابق شده همين دليل بر صدق آنهاست و لذا قرآن مصدق آنهاست.
وَ کانُوا مِن قَبل‌ُ يَستَفتِحُون‌َ عَلَي الَّذِين‌َ کَفَرُوا استفتاح بمعني انتصار و طلب فتح است و مراد از الَّذِين‌َ کَفَرُوا مشرکين عربند و انتصار يهود بر کفار عرب يا در هنگام خصومت و تناول اموال و شکنجه بوده که از کفار بآنها ميرسيده که ميگفتند «اما لو بعث محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم لنخرجنکم من ديارنا و اموالنا» چنانچه مفاد خبري است که از تفسير عياشي و کافي از حضرت صادق عليه السّلام نقل شده، و يا مراد استنصاري است که در موقع محاربه با اعراب باسم پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مينمودند و ميگفتند «اللهم انا نستنصرک بحق النبي الامي الّا نصرتنا عليهم» چنانچه از در المنثور از إبن عباس روايت شده است.
«فَلَمّا جاءَهُم ما عَرَفُوا کَفَرُوا بِه‌ِ» پس هنگامي که پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مبعوث شد و يهود او را شناختند هم از جهت مطابق بودن نعوت و صفات او بآنچه در کتب خود يافته بودند و هم از جهت مشاهده معجزات باهرات که از آن حضرت ظاهر شد، باو کافر شده و ايمان نياوردند.
و علت کفر آنان ممکن است سه چيز باشد: يکي آنکه توهم مينمودند آن نبي موعود از بني اسرائيل است چنانچه هم اکنون ميگويند آن نبي موعود از بني اسرائيل است و هنوز مبعوث نشده و وقتي ديدند پيغمبر اکرم از اولاد اسمعيل است حسد و عناد و عصبيت آنان مانع از ايمان شد.
جلد 2 - صفحه 100
دوم اينکه ديدند پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم با رياست و جاه طلبي و توغل در ماده و مال و زخارف دنيوي که روش ديرينه يهود بوده مخالف است از اينجهت زير بار نبوت او نرفتند.
سوم اينکه توهم مينمودند پس از بعثت آن نبي موعود مشرکين عرب که دشمن سرسخت يهود بودند باو ايمان نمي‌آورند و اينان بر آنها چيره شده و انتقام خواهند کشيد و وقتي ديدند کفار مدينه بايمان بآن حضرت سبقت گرفتند بواسطه دشمني با آنها کافر شده و ايمان بآن حضرت نياوردند، اگر چه ميتوان گفت عمده علت کفر آنان همان حب‌ّ حيات دنيوي و مال و منال و زخارف آن بوده چنانچه از آيات بعد استفاده ميشود و علل ديگر بهانه بيش نبوده مثل اينکه ميگفتند چون جبرئيل بر اينکه پيغمبر نازل ميشود ما باو ايمان نميآوريم.
فَلَعنَةُ اللّه‌ِ عَلَي الکافِرِين‌َ تفسير اينکه قسمت قبلا گذشت.