اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَحُکم‌َ الجاهِلِيَّةِ يَبغُون‌َ وَ مَن أَحسَن‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ حُکماً لِقَوم‌ٍ يُوقِنُون‌َ (50)
آيا حکم جاهليت را طالب هستند با اينکه بهتر از خدا کيست در حکم نمودن و اينکه براي قوميست که داراي مقام يقين باشند.
جلد 6 - صفحه 390
أَ فَحُکم‌َ الجاهِلِيَّةِ يَبغُون‌َ جهل دو معني دارد يکي مقابل علم بمعني ناداني و يکي مقابل عقل بمعني حماقت و خريتي که باب مفصلي در جنود عقل و جهل داريم در کافي و جاهلية در اينکه مقام بمعني دوم است و لذا جهل را تعبير بشيطان کردند چون شيطان نادان نبود ولي احمق بود که سجده بآدم نکرد و تقاضاي بقاء تا قيامت را نمود و روز بروز بر عذاب خود افزود، و جهل بمعني اول عدم ملکه است نسبت بعلم، و بمعني دوم امر وجودي است و مخلوق است و ضد عقل است، و نيز حمق غير از جنون است که آنهم مقابل عقل است و تقابل عدم و ملکه دارد و رافع تکليف است و بالجمله حماقت رأس صفات ذميمه و منشأ ارتکاب اعمال سيئه است و شرک و کفر و فسق و فجور تمام از روي حمق است و همين است معناي حديث منسوب بامير المؤمنين عليه السّلام که فرمود
(العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان)
عرض کردند پس آنچه در معاويه بود چه بود فرمود نکري که منشأ آن حماقت است، و از اينکه جمله استفاده ميشود که هر قانوني و حکمي که بر خلاف قوانين و احکام الهي است حکم جاهلية است زيرا اگر قانوني يا حکمي بهتر و اصلح بود مسلما او را خداوند جعل ميفرمود إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ اسري آيه 9، لذا ميفرمايد وَ مَن أَحسَن‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ حُکماً که عالم بجميع حکم و مصالح نوعيه و شخصيه است، عزيز است، حکيم است، بصير است.
لِقَوم‌ٍ يُوقِنُون‌َ نه اينکه جعل احکام براي موقنين باشد دون غيرهم بلکه موقنين ميدانند که احکام و قوانين و کليه افعال الهيه تکوينيه و تشريعيه احسن و اکمل و اتم و اصلح است و هر چه خلاف او است از روي جاهلية است و لکن اهل يقين بسيار بسيار کمند، در کافي يک باب راجع باين موضوع از اخبار نقل ميفرمايد بعبارات مختلفه
(و ما من شيئي اعز من اليقين)
(و ما قسم في النّاس شيئي اقل من اليقين)
(فما اوتي النّاس اقل من اليقين)
(و لم يقسم بين النّاس شيئي اقل
جلد 6 - صفحه 391
من اليقين)
(و لم يقسم بين العباد شيئي اقل من اليقين)
و يقين بالاترين مقام ايمان است و علامت و آثار يقين در بعض اخبار چهار چيز ذکر شده
(التوکل علي اللّه و الرضا بقضاء اللّه و تفويض الامر الي اللّه و التسليم لامر اللّه)
و حديث حارثة إبن مالک إبن نعمان الانصاري با حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم معروف و در کتب مسطور است که عرض کرد (اصبحت موقنا) حضرت فرمود
(ما علامة يقينک)
عرض کرد دستگاه حساب و بهشت و جهنم و اهل بهشت و اهل جهنم را ميبينم و صداهاي آنها را ميشنوم و قضيه اصحاب ابي عبد اللّه عليه السّلام هم معروف است که
لا يمسون الم الحديد
و بر يکديگر سبقت ميگرفتند در شهادت.