تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصارى أَوْلِياءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (51)
شأن نزول «2»- عبادة بن صامت نزد حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله با ابن ابى در مجلس آن حضرت مخاصمه کردند. عباده گفت: مرا از طوايف يهود دوستانند که در نوائب به عدد و مدد ايشان مستظهر توان بود. امروز به دوستى خدا و رسول از همه تبرى کردم، و مرا دوستى خدا و رسول کافى است. عبد اللّه
«1» فروع کافى، جلد 7، کتاب القضاء و الاحکام، صفحه 407، حديث اوّل و دوّم (از امام باقر و امام صادق عليهما السّلام)
«2» مجمع البيان ج 2 ص 206.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 106
ابى گفت: من از دواير روزگار و حوادث گردش ليل و نهار مى‌ترسم و از مظاهرت و معاونت يهود که خلفاى منند چاره‌اى ندارم، آيه شريفه نازل شد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد. لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصارى أَوْلِياءَ: فرامگيريد و اختيار منمائيد يهود و نصارى را دوستان و مواليان، پس اعتماد مکنيد به ايشان، و معاشرت با آنها منمائيد مانند معاشرت احباب. بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ: برخى از ايشان دوستان بعضى ديگرند به جهت موافقت ايشان در مخالفت شما. اين ايما و اشعار است به علت نهى از موالات، يعنى توالى بعضى ايشان به بعضى به جهت اتحاد آنهاست در دين، و انفاق همه بر مضار شما، و اجماع همه بر خلاف شما.
چون در حرب احد شکست بر مسلمانان افتاد، بر بعضى از مردمان شاق نمود. مردى از مسلمانان گفت: حق با فلان يهودى است. ديگرى گفت: با فلان نصرانى است و اخذ امان کردند. خداى تعالى فرمود: وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ: و هر که از شما دوست دارد ايشان را و بمعاونت و موافقت آنها ميل کند. فَإِنَّهُ مِنْهُمْ: پس بدرستى که او نيز از جمله ايشان باشد که «المرء مع من احبّه» اين کلام غايت تهديد است در موالات يهود و نصارى و تشديد در وجوب مجانبت از ايشان. و گويند ذکر اين کلام به جهت بيان حال منافقان است، چه اهل نفاق موالات مى‌کردند با کفار. إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ:
بدرستى که حق تعالى راه ننمايد گروه ظالمين را به طريق جنت به جهت کفر ايشان و استحقاق عذاب. بلکه آنها را واگذارد به طريق جهنم، يا حکم نفرمايد براى ايشان در مدح و ثنا و نصرت بر اعداء، زيرا اين جماعت ظلم به نفس خود نمودند در ترک موالات احباى خدا و اتخاذ مصاحبت و معاشرت و مساعدت با اعداى خدا، لذا عاقبت ايشان منجر به عذاب جحيم گرديد.
تنبيه- آيه شريفه عام است نسبت به تمام مؤمنين تا روز قيامت، زيرا عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب. پس واجب است احتراز از مجالست و معاشرت با کفار و اشرار.
1- جلد 15 بحار از ابى جعفر عليه السّلام از پدرش از جد بزرگوارش فرمود
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 107
امير المؤمنين عليه السّلام: مجالست اشرار موجب سوء ظن به اخيار شود، و مجالست با اخيار ملحق کند اشرار را به اخيار، و مجالست ابرار با فجار ملحق نمايد ابرار را به فجار، پس هر که مشتبه شود امر او بر شما و نشناسيد دينش را، نظر کنيد به مخالطان او، اگر اهل دين خدا هستيد پس او بر دين خداست، و اگر بر غير دين خدايند پس حظّى براى او نيست از دين خدا. «1» 2- از حضرت رضا عليه السّلام مروى است که فرمود: من والى اعداء اللّه فقد عادى اولياء اللّه و من عادا اولياء اللّه فقد عادى اللّه و حقّ على اللّه ان يدخله فى نار جهنّم. هر که دوست دارد دشمنان خدا را، پس بتحقيق دشمن داشته دوستان خدا را؛ و هر که دشمن دارد اولياء خدا را، پس بتحقيق دشمن داشته خدا را، و حق است بر خدا اينکه داخل فرمايد او را در آتش جهنم.
3- جلد هفدهم بحار- حضرت باقر عليه السّلام از پدرش على بن الحسين از جدش امير المؤمنين عليه السّلام: اوحى اللّه تبارک و تعالى الى نبىّ من الانبياء قل لقومک لا يلبسوا لباس اعدائى و لا يطعموا مطاعم اعدائى و لا يتشکّلوا بمشاکل اعدائى فيکونوا اعدائى کما هم اعدائى. وحى فرمود خداى تعالى به پيغمبرى از انبياء: بگو قوم خود را مپوشيد لباس دشمنان مرا، و طعام مخوريد به طرز طعام خوردن دشمنان من، و تشکل پيدا نکنيد به شکل دشمنان من، پس مى‌باشيد دشمنان من همچنانکه آنها دشمنان منند. و آيات و اخبار در اين قسمت بسيار است.