اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّما وَلِيُّکُم‌ُ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا الَّذِين‌َ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ وَ يُؤتُون‌َ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعُون‌َ (55)
منحصرا ولي و صاحب اختيار شما مؤمنين خدا و رسول خدا و کساني که ايمان آوردند و اقامه نماز کردند و اتيان زکاة کردند در حالي که رکوع ميکردند.
اينکه آيه از ادله بارزه است بر ولاية امير المؤمنين عليه السّلام و کلام در اينکه آيه در چند مقام واقع ميشود:
(مقام اول)
در مورد اينکه آيه شريفه و شأن نزول آن، و مقدمة عرض ميکنيم که اينکه آيه شريفه از قضاياي کليه حقيقيه نيست که بتوان گفت عام است و مورد مخصص نيست بلکه قضيه شخصيه خارجيه است که خبر ميدهد که ولي شما در خارج کيان هستند: خدا و رسول و مؤمنين که در خارج اينکه صفات از آنها بروز کرده، و اخبار
جلد 6 - صفحه 401
متواتره از عامه و خاصه که اينکه آيه شريفه در موردي نازل شد که امير المؤمنين عليه السّلام در حال رکوع انگشتر بسائل دادند، در غايت المرام بيست و چهار حديث از طرق عامه روايت کرده و نوزده حديث از طرق خاصه که مجموعا 43 حديث ميشود و علماء اعلام در کتب خود مثل بحار مجلسي، عبقات مير حامد حسين هندي، الغدير اميني رحمت اللّه تعالي عليهم، و ساير کتب معدة در باب امامت بسط بسيطي در اينکه موضوع داده و کتابهاي ضخيمي نوشته که ديگر جاي انکار بر احدي باقي نمانده شکّر اللّه سعيهم.
(مقام دوم)
در دفع اشکالاتي که معاندين کرده‌اند و اينکه چند اشکال است: 1- اينکه اينکه اخبار مخالف است با آنچه شما نقل ميکنيد که علي عليه السّلام در حال نماز تير از پاي مبارکش بيرون کشيدند و متوجه نشد.
جواب- اينکه هيچ منافاتي ندارد زيرا ما انبياء و اوصياي انبياء را اولين شرط و مهمترين شرط آنها را عصمت ميدانيم و نه فقط معصوم از گناه باشند بلکه غفلت، نسيان، سهو، شک در آنها راه ندارد و ادلّه عصمت را در محل خود بيان کرده‌ايم مخصوصا در مجلّد اول کلم الطيب در باب عصمت صفحه 197 بيان شده، و امير المؤمنين (ع) ابدا بر او غفلت عارض نميشود بخصوص در احکام شرع و عبادات مثل ايتاء زکاة و عدم ردّ سائل و متوجه است که اينکه عبادت بزرگ از او فوت نشود، و اما مسئله اخراج تير از پاي مبارک نه از جهت غفلت بوده بلکه آن حالت شوق با خدا و حالت خوف باندازه‌اي بوده که الم اخراج تير در مقابل او صفر بوده و همين است معناي آنکه در مورد بعض اصحاب امام حسين عليه السّلام دارد
لا يمسون الم الحديد
نه اينکه تيرها و شمشيرها و نيزه‌ها را نميديدند يا توجّه نداشتند بلکه الم آنها در مقابل شوق شهادت و لقاء پروردگار هيچ بود چه رسد بمقام علي (ع)
جلد 6 - صفحه 402
2- اينکه ولي‌ّ معاني بسياري دارد از کجا مراد ولايت کليه باشد.
جواب- اولا بمناسبت حکم و موضوع و عطف باللّه و رسوله مراد همين ولايت کليه است چنانچه ميفرمايد اللّه‌ُ وَلِي‌ُّ الَّذِين‌َ آمَنُوا بقره آيه 257، و نيز ميفرمايد هُنالِک‌َ الوَلايَةُ لِلّه‌ِ الحَق‌ِّ کهف آيه 44، و نيز ميفرمايد النَّبِي‌ُّ أَولي بِالمُؤمِنِين‌َ مِن أَنفُسِهِم احزاب آيه 6، و ثانيا ولاية بمعاني ديگر انحصار باين سه: خدا و رسول و علي ندارد، و کلمه انّما از ادات حصر است.
3- اگر مراد علي بود مناسب بود بلفظ مفرد بياورد و الذي آمن و اقام الصلاة و آتي الزکاة و هو راکع نه بلفظ جمع.
(جواب) اينکه اخبار از قضيه خارجيه است که قبل از نزول آيه واقع شده و باصطلاح نشاني و علامت است و اينکه عمل قبل از نزول آيه از احدي صادر نشده جز علي عليه السّلام واحدي ادّعاء آن نکرده لذا در خبر است پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تشريف آورد در مسجد و پرسيد با اينکه ميدانست براي اينکه همه اقرار کنند که از که همچه عملي صادر شده همه گفتند از علي بتوهّم اينکه آيه در مذمت اينکه عمل نازل شده پس از اقرار آيه را تلاوت فرمود، و اينکه بلفظ جمع آورده براي اينکه علاوه بر اثبات ولاية دلالت دارد بر اينکه اينکه عمل شايسته و مرضي الهي بوده که صاحب اينکه عمل لياقت اينکه منصب را داشته.
4- اينکه شما شيعيان مي‌گوييد انگشتري که علي (ع) داده قيمت گزافي داشته و با آن فقر که مسلمين خاصه مثل علي داشتند در اول اسلام از کجا براي او فراهم ميشد.
جواب- اولا ما نميخواهيم بازار جواهر فروشان برويم و انگشتر علي (ع) را بفروشيم فرض کنيد يک فلس قيمتش بوده نشانه است که خدا خبر داده که صاحبش ولي‌ّ شما است، و ثانيا در موضوع جهاد يکي از احکامش اينست که (من قتل قتيلا
جلد 6 - صفحه 403
فله سلبه) و علي (ع) چه اندازه از شجعان و اعاظم کفار را بقتل رسانيد ممکن است از آنجا بدست آورده باشد و چون جواهرات با خاک در نظر علي يکسان است بسائل داده.
5- در بعض اخبار حوله دارد و اينکه معارض با اينکه اخبار است.
جواب- در قرآن معين نکرده که چه بوده فقط صاحب اينکه عمل لياقت اينکه منصب را دارد و او علي (ع) بوده و بس.
6- شما شيعيان ولايت را منحصر بعلي نميدانيد تمام ائمّه اثني عشر (ع) را داراي اينکه ولايت مي‌گوييد و آيه باعتراف خودتان انحصار ميرساند.
جواب- در موقع نزول آيه منحصر باين سه بوده، خدا و رسول و علي، و ولايت ساير ائمه (ع) بعدا بوده بدليل خاص ديگر، هذا ما عندنا.
(مقام سوم)
در شرح الفاظ آيه شريفه إِنَّما وَلِيُّکُم‌ُ اللّه‌ُ انّما ادات حصر و ولايت خداوند ذاتيست خالق و رازق و قادر و محيط و ساير صفات را دارا است و مخاطب باين خطاب بلفظ (کم) مؤمنين هستند که در آيه قبل فرمود يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا (سؤال) از مخالفين که آيا اولي و دومي و سومي مشمول اينکه خطاب بودند و جزو مؤمنين محسوب بودند چنانچه شما مخالفين معتقد هستيد پس علي (ع) بر آنها ولايت دارد و بايد در تحت فرمان او باشند و اگر از زمره مؤمنين خارج و در عداد منافقين هستند لياقت کوچکترين منصب را ندارند حتي ولايت بر فرزندان خود چه رسد بمقام ولاية کليه و رسوله که ولايتش بجعل الهي بود در آيه شريفه النَّبِي‌ُّ أَولي بِالمُؤمِنِين‌َ مِن أَنفُسِهِم احزاب آيه 6، بعلاوه لازمه نبوت و رسالت ولايت است بر کساني که بر آنها مبعوث شده و چون حضرتش بر کافه جن‌ّ و انس تا قيامت مبعوث شده بر همه آنها ولايت دارد و همين آيه هم دليل است.
جلد 6 - صفحه 404
وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا ايمان علي عليه السّلام باندازه‌اي بود که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود اگر ايمان جن‌ّ و انس را در يک کفه ترازو بگذارند و ايمان پسر عمّم علي را در کفه ديگر بر تمام آنها سنگين‌تر است، و اينکه عبارت شامل اعلي مراتب ايمان تمام باستثناء خود حضرتش ميشود و در روز تقابل علي (ع) با عمرو بن عبد ود فرمود
(برز الايمان کله الکفر کله)
و خود حضرتش هم فرمود
(لو کشف الغطاء ما ازددت يقينا).
الَّذِين‌َ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ وَ يُؤتُون‌َ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعُون‌َ اقامه صلوة و ايتاء زکاة دو امر مهم اسلاميست که در آيات شريفه در بسياري از موارد تأکيد شده حتي در امم سابقه از زمان آدم الي يوم القيامة لکن بر احدي از سابقين و لاحقين اتفاق نيفتاده که جمع بين اينکه دو عبادت بزرگ را در آن واحد بفعل واحد انجام دهند جز بر علي امير المؤمنين عليه السّلام آنهم در حال رکوع که حدّ وسط بين قيام و سجود است.