تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ (56)
ترجمه
و کسانيکه قبول نمايند ولايت خدا و پيغمبرش را و آنانکه ايمان آوردند پس همانا لشگر خدا ايشانند غالبان.
تفسير
تولّى قبول ولايت نمودن است در اين صورت اگر ولايت بمعنى صاحب اختيارى باشد قبول آن عبارت از تمکين و فرمان بردارى است و اگر بمعنى دوستى باشد قبول آن بمعنى دوستى در مقابل دوستى يا التزام بآن است و چون در آيه قبل معلوم شد که معنى حقيقى ولايت صاحب اختيارى است البته در اين آيه هم حمل بر معنى حقيقى بايد بشود علاوه بر آنکه حاصل مفاد اين آيه و تقدير جزا آنستکه کسانيکه قبول ولايت نمايند لشگر خدايند و آنها غالبانند و لشگر شدن بدون زير بار ولايت رفتن و تمکين داشتن و فرمانبردار بودن ممکن نيست ولى بدون دوستى ممکن است پس ولايت بمعنى اختيار دارى در شرط انسب بجزاى مذکور در آيه است و در جزاء اشاره شده است بآنکه کسانيکه زير بار ولايت نرفتند آنها حزب
جلد 2 صفحه 235
شيطانند و معلوم است که مراد از آنانکه ايمان آوردند در اين آيه همان مراد در آيه قبل است که ولايت آنان مقرون بولايت خدا و پيغمبر (ص) است و انفکاک ندارد و غلبه حقيقيّه منحصر بآنها است و در مجالس از حضرت باقر (ع) در ذيل آيه قبل روايت نموده که جمعى از يهود از قبيل عبد اللّه بن سلام و اسد و ثعلبه و ابن امين و ابن صوريا اسلام اختيار نمودند و از حضرت رسول (ص) سؤال نمودند که وصى تو و ولىّ ما مردم بعد از تو کيست خوب است بيان فرمائى چنانچه حضرت موسى (ع) يوشع بن نون را وصى و جانشين خود قرار داد و آيه انما وليّکم اللّه نازل شد پس پيغمبر (ص) فرمود برخيزيد برويم بمسجد برخواستند رفتند ديدند سائلى از مسجد بيرون آمد پس پيغمبر (ص) فرمود آيا کسى بتو چيزى داد عرض کرد بلى اين انگشترى را داد حضرت فرمود که داد عرض کرد اين مرد که نماز مى‌خواند فرمود در چه حال بود عرض کرد در حال رکوع پس پيغمبر (ص) تکبير گفت و اهل مسجد تکبير گفتند و پيغمبر (ص) فرمود على بن ابى طالب ولى شما است بعد از من آنها گفتند راضى شديم بدين اسلام و نبوت محمد (ص) و ولايت على بن أبي طالب عليه السّلام پس از جانب خداوند آيه و من يتول اللّه نازل شد و در احتجاج از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که مراد بآنانکه ايمان آوردند در اين آيه ائمه هدى و حجج و اوصياء هستند در هر عصرى و در توحيد از حضرت صادق (ع) نقل نموده که روز قيامت پيغمبر (ص) ميآيد در صورتى که متشبّث بدين خدا است و ما متشبث بدين او هستيم و شيعيان ما متشبث بدين ما هستند پس ما و شيعيان ما حزب خدا هستيم و حزب خدا آنها غالبانند خداوند ما را از شيعيان آنها محسوب فرمايد و دست ما را از دامانشان کوتاه نفرمايد و از اخبار خاصه استفاده ميشود که قبول ولايت اختصاص به بشر ندارد بر حيوانات و نباتات و جمادات هم عرض ولايت مولى شده است آنها که قبول نموده‌اند در دنيا و آخرت سعيد شده‌اند و آنها که قبول ننموده‌اند بشقاوت دارين نائل گرديده‌اند ..