تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ الْکُفَّارَ أَوْلِياءَ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (57)
شأن نزول «1»- از ابن عباس مروى است که رفاعة بن زيد و سويد بن حارث يهودى که اظهار اسلام و آخر منافق شدند، بعضى صحابه را با آنها طريق مودت و مصاحبت بود؛ آيه شريفه نازل شد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد. لا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً: فرامگيريد آنان را که فرا گيرند دين شما را استهزا و بازيچه، يعنى مظهر ايمان و مبطن کفرند. مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ الْکُفَّارَ أَوْلِياءَ: از آن کسانى که کتاب داده‌اند ايشان را پيش از شما و کفار را دوستان و مواليان خود. وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ: و بترسيد و بيانديشيد از خداوند قهار به ترک مناهى اگر شما مؤمن هستيد، چه ايمان حقيقى، اقتضاى آن مى‌کند که با دشمنان حق دوستى نکنيد.
تبصره- آيه شريفه دال است بر نهى از موالات کسانى که بر دين حق نباشند، مانند يهود و نصارى و ساير مذاهب مختلفه باطله؛ زيرا لازمه ايمان مؤمن آن است که تبرى جويد از دشمنان دين خدا، يعنى مجالست و معاشرت و مخالطت با آنها ننمايد، بلکه از فساق و فجار و مستهزئين به آيات الهى نيز محترز باشد.
«1» مجمع البيان ص 212 ج 2.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 119
با بدان کم نشين که صحبت بد
گرچه پاکى، تو را پليد کند
آفتاب بدين بزرگى را
لکه ابر ناپديد کند
در جلد شانزدهم بحار- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذيل حديثى فرمايد: انّ رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله کان يقول: من کان يؤمن باللّه و اليوم الاخر فلا يواخينّ کافرا و لا يخالطن فاجرا و من اخى کافرا او خالط فاجرا کان کافرا فاجرا. بدرستى که رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله مى‌فرمود: هر که باشد مؤمن به خدا و روز قيامت، پس نبايد مواخات کند کافر را و نبايد مخالطه کند فاجر را، و هر که برادرى کند کافرى را يا آميزش نمايد فاجرى را، مى‌باشد کافر فاجر.
ايضاح- جليس و مصاحب کفار و فجار، کافر است. به اعتبار آنکه با منعم حقيقى، مخالفت و کفران نعم او را نموده به دوستى اغيار؛ و فاجر است به اعتبار آنکه ظهور يافته نفاق او نسبت به اخيار بسبب معاشرت با اشرار.
در امالى- ابن بابويه رحمه اللّه از محمّد بن ابى عمير روايت نموده شنيدم:
حضرت صادق عليه السّلام فرمود: ما احبّ اللّه عزّ و جلّ من عصاه. دوست ندارد خداى عزّ و جلّ را کسى که نافرمانى کند او را پس تمثل فرمود:
«تعصى الاله و انت تظهر حبّه
هذا محال فى الفعال بديع»
«لو کان حبّک صادقا لأطعته
انّ المحبّ لمن يحبّ مطيع»
«1»